Caponata is de zoetzure aubergineschotel uit Palermo. Je frituurt blokjes aubergine goudbruin op 175 °C, schept ze door een saus van rode ui, bleekselderij, tomaat, olijven, kappertjes en rozijnen, en maakt alles zoetzuur met witte wijnazijn en suiker. Na een uur afkoelen eet je hem op kamertemperatuur, als antipasto of bijgerecht.
Wie in augustus over de Ballarò in Palermo loopt, een van de oudste markten van de stad, ziet de aubergines in kratten staan: de lange donkere, de ronde paarse en de lichte violetta. Ze zijn het hart van de Siciliaanse keuken, van de pasta alla Norma tot de Parmigiana di melanzane. In de caponata draait het om de combinatie van zoet en zuur, de agrodolce die de Arabieren op het eiland achterlieten, samen met de suiker en de aubergine zelf.
De Nederlandse recepten geven er bijna altijd knoflook en paprika bij en roosteren de aubergine in de oven. Dat is lekker, maar het is niet de caponata van Palermo. Daar gaat de aubergine in hete olie, zodat hij van binnen romig wordt en van buiten een dun korstje krijgt. De bleekselderij blijft knapperig en knoflook komt er niet aan. Bij het TuinDiner in Heiloo stond al eens een gegrilde caponata op het menu als antipasto. Deze versie is de klassieke, en hij wordt beter als hij een nacht in de koelkast staat.
Wat heb je nodig voor caponata?
Kies stevige aubergines met een glanzende, strakke schil en een groen steeltje. Een zachte aubergine zit vol pitjes en zuigt olie op als een spons. De bleekselderij moet stevig zijn, want hij gaat maar twee minuten in kokend water en geeft de bite. Voor de kappertjes neem je die op zout uit Pantelleria of Salina: spoel ze tot ze nog zout zijn maar niet meer prikken. Groene olijven zonder pit, zoals de Nocellara del Belice, geven een frisse, vlezige hap.
Witte wijnazijn kun je vervangen door rode wijnazijn, de rozijnen door een lepel extra suiker. Pijnboompitten zijn een keuze, geen plicht. Frituren doe je in zonnebloem- of pindaolie, die kan heet worden zonder te roken.


Caponata siciliana met aubergine, bleekselderij en kappertjes
Beoordeel dit recept!
Heb je dit gemaakt? Laat weten hoe het smaakte en geef het sterren.
Benodigdheden in je keuken
- 1 frituurpan of hoge pan met frituurthermometer
- 1 Grote koekenpan met hoge rand
- 1 vergiet
Ingrediënten
Voor de groenten
- 700 g aubergines - 2 stevige, donkere
- 1 eetlepel grof zeezout - om uit te lekken
- 150 g bleekselderij - 3 stengels
- 1 stuk rode ui - ongeveer 150 g
- 60 g groene olijven zonder pit - bij voorkeur Nocellara del Belice
- 30 g kappertjes op zout - gespoeld
- 30 g rozijnen
Voor de saus
- 3 eetlepels olijfolie extra vergine
- 150 ml passata
- 1 eetlepel tomatenpuree
- 50 ml witte wijnazijn - of rode wijnazijn
- 30 g suiker
- 1 bosje basilicum
- 30 g pijnboompitten - naar keuze, geroosterd
- zout en zwarte peper - naar smaak
Om te frituren
- 750 ml zonnebloemolie - of pindaolie
Instructies
- Snijd de aubergines in blokjes van 1 centimeter en meng ze in een vergiet met het grove zout. Laat ze 30 minuten uitlekken. Het zout trekt vocht en bitterheid eruit, zodat de aubergine minder olie opneemt.700 g aubergines, 1 eetlepel grof zeezout
- Week de rozijnen 15 minuten in lauw water. Spoel de kappertjes onder de kraan tot ze nog zout smaken maar niet meer prikken. Halveer de olijven, dan verdelen ze zich beter door de caponata.30 g rozijnen, 30 g kappertjes op zout, 60 g groene olijven zonder pit
- Snijd de bleekselderij in plakjes van een halve centimeter en blancheer ze 2 minuten in kokend water. Schrik ze direct af in ijswater, dan blijven ze knapperig en helder groen.150 g bleekselderij
- Snipper de rode ui in halve ringen en stoof hem 10 minuten op laag vuur in de olijfolie tot hij glazig en zacht is. De ui mag niet kleuren, anders wordt de saus bitter.1 stuk rode ui, 3 eetlepels olijfolie extra vergine
- Bak de bleekselderij 2 minuten mee. Voeg de passata, de tomatenpuree en de helft van de basilicumblaadjes toe en laat de saus 15 minuten zacht indikken tot hij dik genoeg is om een lepel te bedekken.150 g bleekselderij, 150 ml passata, 1 eetlepel tomatenpuree, 1 bosje basilicum
- Verhit intussen de zonnebloemolie tot 175 °C. Een houten prikker in de olie geeft dan direct kleine belletjes. Dep de aubergine droog met keukenpapier, zodat de hete olie niet spat.750 ml zonnebloemolie, 700 g aubergines
- Frituur de aubergine in drie porties in 4 tot 5 minuten goudbruin. Te veel tegelijk laat de olie afkoelen en dan wordt de aubergine vet. Laat elke portie uitlekken op keukenpapier.700 g aubergines
- Schep de aubergine, de uitgeknepen rozijnen, de olijven en de kappertjes voorzichtig door de saus. Voeg de suiker en de witte wijnazijn toe en laat alles 10 minuten zacht garen, zodat de azijn verdampt en de smaken samenkomen.700 g aubergines, 30 g rozijnen, 60 g groene olijven zonder pit, 30 g kappertjes op zout, 30 g suiker, 50 ml witte wijnazijn
- Roer de rest van het basilicum erdoor en laat de caponata minstens een uur afkoelen tot kamertemperatuur. Proef dan pas, breng op smaak met zout en peper en strooi er de geroosterde pijnboompitten over.1 bosje basilicum, zout en zwarte peper, 30 g pijnboompitten
Notities
Voedingswaarde
Waar komt caponata vandaan?
Caponata komt uit Palermo en de westkust van Sicilië. Over de naam bestaan twee verhalen. Het ene noemt de capone, een vis die de adel in Palermo in zoetzure saus at, waarna het volk de dure vis verving door aubergine. Het andere noemt de caupone, de havenkroegen waar zeelieden het gerecht als proviand meekregen, want azijn en suiker hielden het dagen goed.
Elke stad heeft zijn eigen versie. In Catania doen ze er paprika bij, elders op het eiland soms geroosterde amandelen of een snufje cacao. Wat ze delen is het zoetzuur en het afkoelen: dat maakt caponata anders dan een warme groentestoof als ratatouille. Op Sicilië staat hij op tafel als antipasto, naast gegrilde vis of op een snee brood.
Catania heeft nog een aubergineklassieker: de pasta alla Norma, met aubergine en tomaat. Die smaken passen ook bij rijst. In onze risotto alla norma rooster je hele aubergines in de oven, haal je het vruchtvlees uit de schil en blend je het tot een crème. Die roer je na 12 minuten door de carnarolirijst. De schil snijd je in repen en bak je krokant op 170 °C, zodat er niets verloren gaat. Op het bord komen er geitenkaas, verse basilicum en een saus van geroosterde cherrytomaten bij.
Het seizoen bepaalt het gerecht. De aubergines zijn op hun best van juli tot oktober, als ook de tomaten en het basilicum er volop zijn.
Op Sicilië staat caponata tussen de andere antipasti, naast vleeswaren, kaas en olijven. Wil je er een hele schotel omheen bouwen, dan laat onze antipasto misto voor zes zien hoeveel ham, salame en pecorino je per persoon rekent en in welke volgorde je de schaal legt. Omdat caponata een dag van tevoren klaar kan, heb je op de dag zelf alleen nog de vleeswaren en de kaas te snijden.
Uit dezelfde stad komt sfincione, de plaatpizza van Palermo. Het is een dik, zacht deeg uit de bakplaat met ui, tomaat, ansjovis, caciocavallo en een korst van paneermeel. In Palermo koop je een vierkant stuk op straat, in vetvrij papier; thuis bak je hem in ruim vier uur, waarvan je het meeste alleen wacht.

Zo krijg je de aubergine zacht en goudbruin
De aubergine maakt of breekt de caponata. Te koud gefrituurd wordt hij vet en slap, te lang gebakken valt hij uit elkaar in de saus. Met de juiste temperatuur en kleine porties houd je hele blokjes die van binnen smelten.

- Snijd de aubergine in blokjes van 1 centimeter. Grotere blokjes worden aan de buitenkant bruin voor ze van binnen gaar zijn.
- Bestrooi de blokjes met grof zout en laat ze 30 minuten uitlekken in een vergiet. Het zout trekt vocht en bitterheid uit de aubergine, zodat hij minder olie opneemt.
- Frituur op 175 °C, in drie porties. Een houten prikker in de olie geeft direct belletjes als hij heet genoeg is. Te veel tegelijk laat de temperatuur zakken.
- Laat de blokjes uitlekken op keukenpapier en roer ze pas aan het eind door de saus, voorzichtig met een spatel.
Tip van Remco: Proef de caponata pas als hij minstens een uur is afgekoeld. Warm smaakt de azijn scherp en de suiker plat. Op kamertemperatuur vinden ze elkaar, en dan pas stel je bij met een snufje zout of een scheutje azijn.
Varianten en allergenen
Glutenvrije caponata
Caponata bevat van zichzelf geen gluten. Let alleen op wat je erbij serveert: kies glutenvrij brood voor de bruschetta of eet hem bij gegrilde vis.
Lactosevrije caponata
Er zit geen zuivel in caponata. Sommige Siciliaanse koks raspen er ricotta salata over, laat die weg en je houdt een volledig lactosevrij gerecht.
Vegetarische caponata
Caponata is vegetarisch en zelfs vegan, zolang de suiker en de wijnazijn zonder dierlijke klaringsmiddelen zijn gemaakt. In de herfst kun je de aubergine vervangen door pompoen, zoals in de Caponata di zucca met olijven, bleekselderij en pijnboompitten. Wie liever niet frituurt, roostert de aubergine 25 minuten op 220 °C in de oven met drie eetlepels olijfolie. Dat is minder romig, maar wel lichter.

Welke wijn past erbij?
Bij het zoetzuur van caponata past een witte Grillo uit het westen van Sicilië, rond Marsala. Hij is fris, met citrus en een zilte toon die de kappertjes en olijven opvangt. Schenk hem op 10 °C.
Wie liever rood drinkt, neemt een Frappato uit Vittoria. Die is licht, met rood fruit en weinig tannine, en mag gekoeld op tafel.
Menusuggestie
Begin met de caponata als antipasto, met geroosterd brood, in 70 minuten plus een uur rust.
Daarna Pistachepesto, Siciliaanse pesto van pistachenoten met linguine, een primo uit Bronte die in 27 minuten klaar is.
Sluit af met Cannoli Siciliani. De kokers bak je een dag eerder, de ricotta spuit je er pas aan tafel in.
Wil je het menu met een taart afsluiten in plaats van met cannoli, neem dan cassata met groene marsepein. Ook die komt uit Palermo: biscuit met maraschino, gezoete schapenricotta met chocolade en wit glazuur met gekonfijt fruit. Je begint er twee dagen van tevoren aan, zodat je op de avond zelf alleen nog hoeft te snijden.
Veelgestelde vragen
In een afgesloten pot of bak blijft caponata drie dagen goed in de koelkast, en na een dag is hij op zijn best. Invriezen raden we af: de aubergine wordt na het ontdooien waterig en de bleekselderij verliest zijn bite. Haal hem een half uur voor het serveren uit de koelkast, zodat hij op kamertemperatuur komt.
Caponata eet je op kamertemperatuur of licht gekoeld, nooit warm. Het zoetzuur heeft tijd nodig om in de aubergine te trekken, en warm smaakt de azijn nog te scherp. Daarom laat je hem na het koken minstens een uur afkoelen en maak je hem het liefst een dag van tevoren.
Op Sicilië staat caponata als antipasto op tafel, met brood om de saus op te deppen. Hij past ook als bijgerecht bij gegrilde vis, zoals zwaardvis of dorade, en bij geroosterd lamsvlees. Op een snee geroosterd brood wordt het een bruschetta, en naast een bol burrata een snel voorgerecht.
Zet de caponata een dag van tevoren klaar en je hebt bij je volgende etentje alleen nog brood te roosteren. Wil je zien hoe wij de Siciliaanse keuken op tafel zetten? Kom eten bij het TuinDiner in Heiloo of bij een Winterdiner in de kerk van Hensbroek, en proef wat de seizoenen in Italië brengen.




