Antipasti zijn de koude hapjes waarmee een Italiaanse maaltijd begint. Op één schotel leg je gekochte vleeswaren en kaas, olijven en groente in olie. Je grilt aubergine, courgette en paprika, laat ze een uur marineren in olijfolie met knoflook en munt, en legt alles in een krans op de schaal. In 40 minuten werk heb je een antipasto misto voor zes.
Het woord betekent “voor de maaltijd”. Een antipasto wekt de eetlust en vervangt het eten niet, dus de porties zijn klein: 50 tot 70 gram vleeswaren per persoon, een paar stukken kaas, een handje olijven. Het verschil met een Nederlandse borrelplank zit in de verhouding. Je koopt wat je zelf niet beter maakt, zoals prosciutto, salami en pecorino, en je maakt zelf wat in de winkel tegenvalt: gegrilde groente die nog naar de grill smaakt en olijven met verse citroenschil. Brood hoort erbij, maar als grissini of geroosterd. Wie warme hapjes wil, legt er Bruschetta al pomodoro: het klassieke recept met tomaat en basilicum naast, met tomaat en blaadjes basilicum.
Remco groeide op in Garda aan het Gardameer, in de provincie Verona. In het Veneto ligt naast de rauwe ham vaak soppressa, een grove salame die je dikker snijdt dan salame Milano.
Wat heb je nodig voor antipasti?
Bij de vleeswaren betaal je voor de snijmachine. Laat prosciutto crudo (Parmaham of San Daniele) en mortadella vlak voor je bezoek dun snijden, met vetpapier tussen de lagen, anders plakken de plakjes aan elkaar. Salami mag dikker. Bij de kazen kies je één harde en één zachte: pecorino of Parmigiano Reggiano in brokken, en mozzarelline of een burrata. Neem groene olijven met pit, zoals Nocellara uit Sicilië, en een pot artisjokharten in olie.
De groente maak je zelf. Aubergine, courgette en paprika zijn in de zomer op hun best. In de winter mag je een pot groente sott’olio kopen of de Gegrilde Groente Caponata | Antipasto uit Editie 15 van TuinDiner maken, die een dag van tevoren klaar kan.


Antipasto misto: Italiaanse antipasti schotel met gegrilde groente en gemarineerde olijven
Beoordeel dit recept!
Heb je dit gemaakt? Laat weten hoe het smaakte en geef het sterren.
Benodigdheden in je keuken
- 1 Grillpan
- 1 oven met bakplaat
- 1 grote platte schaal of plank
Ingrediënten
Gegrilde groente in olie
- 1 stuk aubergine - ongeveer 300 g
- 1 stuk courgette - ongeveer 250 g
- 2 stuks rode paprika’s
- 5 eetlepels olijfolie extra vergine
- 1 teentje knoflook - in dunne plakjes
- 1 eetlepel rode wijnazijn
- 4 takjes munt - alleen de blaadjes
- 1 snufje zeezout
Gemarineerde olijven
- 200 g groene olijven met pit - bijvoorbeeld Nocellara
- 1 stuk citroen - onbehandeld, alleen de schil
- 1 theelepel venkelzaad - licht gekneusd
- 2 eetlepels olijfolie extra vergine
Gekocht
- 100 g prosciutto crudo - Parmaham of San Daniele, dun gesneden
- 100 g salame - Milano, finocchiona of soppressa
- 100 g mortadella - dun gesneden
- 150 g pecorino - of Parmigiano Reggiano
- 125 g mozzarelline - uitgelekt
- 150 g artisjokharten in olie - uitgelekt
- 12 stuks grissini
Instructies
- Rasp de schil van de citroen in brede repen zonder het witte deel. Meng de olijven met de schil, het venkelzaad en de olijfolie in een kom en laat ze minstens een uur trekken, dan neemt de olie de geur van citroen en venkel op.200 g groene olijven met pit, 1 stuk citroen, 1 theelepel venkelzaad, 2 eetlepels olijfolie extra vergine
- Verwarm de oven voor op 220 graden. Leg de paprika’s heel op een bakplaat en rooster ze 25 tot 30 minuten, keer ze halverwege, tot de schil rondom zwart geblakerd is en het vruchtvlees zacht.2 stuks rode paprika’s
- Doe de hete paprika’s in een kom met een bord erop en laat ze 10 minuten stomen. De stoom maakt de schil los, zodat je die met je vingers aftrekt. Verwijder zaadjes en steel en scheur het vlees in repen.2 stuks rode paprika’s
- Snijd de aubergine en de courgette in de lengte in plakken van 5 millimeter. Dunner verbranden ze in de grillpan, dikker blijven ze in het midden rauw en sponzig.1 stuk aubergine, 1 stuk courgette
- Verhit de grillpan zonder olie tot hij rookt. Gril de plakken in delen 2 tot 3 minuten per kant, tot ze donkere strepen hebben en buigzaam zijn. Olie in de pan zou verbranden en bitter worden.1 stuk aubergine, 1 stuk courgette
- Meng de olijfolie met de knoflook, de azijn, het zout en de gescheurde muntblaadjes. Leg de warme groente en de paprika in laagjes in een schaal en schep de marinade erover. Laat een uur afgedekt op kamertemperatuur staan.5 eetlepels olijfolie extra vergine, 1 teentje knoflook, 1 eetlepel rode wijnazijn, 4 takjes munt, 1 snufje zeezout
- Haal de vleeswaren en de kaas 30 minuten voor het serveren uit de koelkast. Laat de mozzarelline, de artisjokharten en de olijven 10 minuten uitlekken in een zeef, anders loopt er vocht over de schaal.100 g prosciutto crudo, 100 g salame, 100 g mortadella, 150 g pecorino, 125 g mozzarelline, 150 g artisjokharten in olie
- Leg de vleeswaren als krans langs de rand van de schaal: de rauwe ham in losse plooien, de salame dakpansgewijs en de mortadella in vieren gevouwen. Plooien geven volume, zodat de schaal vol oogt.100 g prosciutto crudo, 100 g salame, 100 g mortadella
- Breek de pecorino met een kort kaasmes in brokken en leg die samen met de mozzarelline in het midden. Zet de olijven in een kommetje op de schaal, dan rollen ze niet tussen de ham.150 g pecorino, 125 g mozzarelline, 200 g groene olijven met pit
- Verdeel de gegrilde groente en de artisjokharten over de open plekken en druppel er wat marinade over. Leg de grissini ernaast of zet ze rechtop in een glas en serveer direct.1 stuk aubergine, 1 stuk courgette, 2 stuks rode paprika’s, 150 g artisjokharten in olie, 12 stuks grissini
Notities
Voedingswaarde
Waar komen antipasti vandaan?
Antipasto komt van het Latijnse ante pastum, voor de maaltijd. Met pasta heeft het niets te maken. De Romeinen openden een feestmaal met de gustatio: eieren, olijven en groente in azijn. In de Italiaanse maaltijdvolgorde staat de antipasto vóór de primo, de secondo met contorno en het dessert.
Elke streek legt een andere schotel. In Emilia-Romagna liggen Parmaham, mortadella uit Bologna en Parmigiano Reggiano. Toscane zet finocchiona en ongezouten brood op tafel, omdat de salumi daar zout genoeg zijn. Piëmont serveert een rij kleine gerechten, met vitello tonnato en peperoni met bagna cauda. Op Sicilië hoort caponata erbij. Wat overal terugkomt is groente in olie of azijn: artisjokken, paprika, champignons.
In Napels komt er aan tafel ook iets warms uit de frituur bij. Snijd mozzarella in carrozza diagonaal door, dan heb je twee driehoeken per broodje, en frituur ze pas als de schotel al op tafel staat. De kaas trekt alleen lange draden zolang het broodje warm is; één broodje per persoon is als antipasto genoeg.

Zo krijg je de antipasti schotel goed op tafel
Een schotel antipasti wordt slordig als alles tegelijk naast elkaar ligt. Werk van buiten naar binnen: eerst de vleeswaren als rand, dan de kaas, dan de groente in de open plekken.

- Haal de vleeswaren en de kaas 30 minuten voor het serveren uit de koelkast. Op kamertemperatuur proef je het vet in de ham, koud smaakt het naar niets.
- Laat mozzarelline, artisjokken en olijven 10 minuten uitlekken in een zeef. Anders loopt er pekel over de ham en wordt het brood zacht.
- Leg rauwe ham in losse plooien en niet plat. Plooien nemen meer plek in, dus de schaal ziet er vol uit met 50 gram per persoon.
- Gril de groente droog, zonder olie in de pan. Olie verbrandt boven 200 graden en geeft een bittere smaak; de olie gaat pas erop als de groente gaar is.
Tip van Remco: Snijd de pecorino niet in blokjes maar breek hem met een kort kaasmes in brokken. De breukvlakken zijn ruw, daar blijft een druppel olijfolie of honing aan hangen, en je ziet meteen dat het geen voorverpakte kaas is.
Varianten en allergenen
Vegetarische antipasti
Laat de vleeswaren weg en leg meer kaas en groente: een burrata in het midden, gegrilde aubergine opgerold met ricotta en munt, en Crostini: drie Italiaanse hapjes voor de feestdagen met cavolo nero. Pecorino en Parmigiano worden met dierlijk stremsel gemaakt; kies voor een strikt vegetarische schotel een kaas met microbieel stremsel.
Antipasti di mare
Aan zee bestaat de schotel uit vis: gemarineerde ansjovis, tonijn in olie met kappertjes en rode ui, en inktvissalade met citroen. Laat de vis tot het laatste moment in de koelkast staan, want hij mag niet op kamertemperatuur wachten.
Glutenvrije antipasti
De schotel zelf is glutenvrij, op de grissini na. Leg er rijstcrackers of geroosterde polenta in repen bij en controleer het etiket van de salami.

Welke wijn past erbij?
Bij vleeswaren en kaas past een Lambrusco di Sorbara uit Emilia-Romagna. Die is droog en licht mousserend en schenk je koud, op 10 graden. Het zuur en de bubbels snijden door het vet van de mortadella. Wie liever wit drinkt, neemt een Soave Classico uit de heuvels bij Verona of een glas prosecco.
Menusuggestie
Begin met deze antipasti schotel, 40 minuten plus een uur marineren.
Daarna Lasagne alla bolognese: het klassieke lasagne recept uit Bologna als hoofdgerecht, een middag, en een dag vooruit te maken.
Sluit af met Panna cotta: het klassieke recept uit Piemonte met room en vanille 20 minuten plus een nacht opstijven.
Veelgestelde vragen
Als voorgerecht reken je 50 tot 70 gram vleeswaren, 30 tot 40 gram kaas en een handje olijven per persoon, plus een paar plakken gegrilde groente. Is de schotel de hele maaltijd, zoals bij een lange borrel, verdubbel dan de vleeswaren en de kaas en leg er brood en focaccia bij.
Gegrilde groente in olie blijft in een afgesloten pot drie dagen goed in de koelkast, net als de gemarineerde olijven. Vleeswaren die al gesneden en op kamertemperatuur zijn geweest, eet je dezelfde dag op. Invriezen is af te raden: ham en mozzarella worden waterig en de groente verliest haar beet.
Spaanse tapas zijn kleine gerechten die samen een maaltijd vormen, vaak warm, zoals kroketjes en gambas. Italiaanse antipasti zijn meestal koud of op kamertemperatuur en openen de maaltijd: daarna komen nog pasta of een vleesgerecht. Een dunne Carpaccio: het Italiaanse recept met rund, rucola en Parmigiano is daarom ook een antipasto.
Zet in het najaar een paar schijfjes rijpe peer naast de pecorino en een kommetje honing ernaast. Komen je gasten in de zomer, vervang de peer dan door meloen of verse vijgen onder een plak Parmaham. Proef de Italiaanse keuken aan tafel bij een TuinDiner in Heiloo of een Winterdiner in Hensbroek.




