Affogato is een Italiaans dessert van twee bollen fior di latte-ijs waarover je aan tafel een hete espresso giet. Affogato betekent verdronken. Het ijs maak je de dag ervoor van melk, room en suiker en het gaat zonder ijsmachine in vijf tot zes uur in de vriezer. Opdienen kost daarna vijf minuten, de tijd die het koffiezetten duurt.
In Italië bestel je een affogato al caffè in de bar of de gelateria, meestal na de lunch, als het te warm is voor een warme koffie en te vroeg voor een heel dessert. Aan het Gardameer, waar Remco opgroeide, is het een zomerdessert dat je in een laag glas krijgt, met een lepeltje en de espresso apart in een kopje. Je giet zelf, en dat moment hoort erbij: de koffie smelt de buitenkant van het ijs en wordt romig, de kern blijft nog even koud en stevig.
Er gaan maar twee dingen in, dus de kwaliteit van allebei telt. Het ijs is fior di latte, het witte melkijs van de Italiaanse gelateria, zonder ei en zonder vanille. Het smaakt naar verse melk en laat de koffie voorgaan. De espresso zet je pas als het ijs al in het glas ligt. Wie van koffie met ijs houdt, maakt ook eens Coviglia napoletana, het bevroren koffiedessert uit Napels. Bij TuinDiner zetten we affogato op tafel als de avond warm is en niemand meer zin heeft in taart.
Wat heb je nodig voor affogato?
Voor het ijs heb je 350 milliliter volle melk nodig, 150 milliliter slagroom met 35 procent vet en 150 gram kristalsuiker. Dat geeft ongeveer 650 gram ijs, genoeg voor acht bollen. Halfvolle melk geeft meer ijskristallen, omdat er meer water in zit en minder vet dat het ijs zacht houdt. Een half vanillestokje mag erin, maar dan is het vanille-ijs. In Italië blijft fior di latte puur melk.
Voor de koffie zet je vier espresso’s van elk 30 milliliter, zonder suiker. Uit een espressomachine krijg je de meeste crema. Een moka op het fornuis geeft een stevigere, wat bittere koffie die ook goed werkt. Oploskoffie is te dun en maakt het ijs alleen nat. Voor de afwerking gebruik je geroosterde hazelnoten, een stukje pure chocolade met minstens 70 procent cacao, amaretti, wat geklopte slagroom en een snuf cacaopoeder. Alles is optioneel, de affogato is af zonder.


Affogato al caffè met fior di latte-ijs
Beoordeel dit recept!
Heb je dit gemaakt? Laat weten hoe het smaakte en geef het sterren.
Benodigdheden in je keuken
- 1 steelpan
- 1 metalen bak van ongeveer 1 liter
- 1 Garde
- 1 ijsschep
- 1 espressomachine of moka
- 4 lage glazen
Ingrediënten
Fior di latte-ijs
- 350 ml volle melk - koud
- 150 ml slagroom - 35 procent vet, koud
- 150 g kristalsuiker
- snufje zout
Koffie
- 120 ml espresso - 4 kopjes van 30 ml, vers gezet, zonder suiker
Afwerking
- 50 ml slagroom - lobbig geklopt, optioneel
- 20 g hazelnoten - geroosterd en grof gehakt
- 20 g pure chocolade - minstens 70 procent cacao, geschaafd
- 4 stuks amaretti - grof verkruimeld
- 1 theelepel cacaopoeder - om te bestuiven, optioneel
Instructies
- Zet een metalen bak van ongeveer 1 liter in de vriezer. Doe de melk, de suiker en het zout in een steelpan en verwarm op laag vuur 2 tot 3 minuten, roerend, tot de suiker is opgelost. Laat de melk niet koken, anders krijgt het ijs een gekookte smaak.350 ml volle melk, 150 g kristalsuiker, snufje zout
- Haal de pan van het vuur en laat de melk helemaal afkoelen, eerst een kwartier op het aanrecht en dan een kwartier in de koelkast. Roer pas daarna de koude slagroom erdoor. Warme room scheidt en geeft vetkorrels in het ijs.350 ml volle melk, 150 ml slagroom
- Giet de ijsbasis in de koude metalen bak, dek hem af en zet hem anderhalf uur in de vriezer. Metaal geleidt de kou snel, zodat het ijs aan alle kanten gelijk begint te bevriezen en de kristallen klein blijven.
- Roer het ijs na anderhalf uur stevig door met een garde of een vork en schraap de bevroren randen naar het midden. Zo breek je de grove kristallen. Zet de bak een uur terug en roer dan nog een keer zo stevig door.
- Laat het ijs daarna nog minstens 2 uur bevriezen, samen 5 tot 6 uur, tot je er stevige bollen van kunt scheppen. Maak het het liefst de dag ervoor. Rooster de hazelnoten intussen 5 minuten in een droge koekenpan en hak ze grof.20 g hazelnoten
- Zet vier lage glazen een kwartier in de vriezer en haal het ijs tien minuten voor het opscheppen uit de vriezer. Klop de slagroom voor de afwerking lobbig. Een koud glas houdt het ijs langer stevig als de hete koffie erop komt.50 ml slagroom
- Schep met een ijsschep die je in heet water dompelt twee bollen ijs in elk glas. Zet nu pas de vier espresso’s van 30 ml, zonder suiker, zodat ze heet zijn en hun crema nog hebben als ze op tafel komen.120 ml espresso
- Zet de glazen met de espresso apart in een kopje op tafel en giet de koffie aan tafel over het ijs. Strooi er hazelnoten, chocolade, amaretti en een snuf cacao over en schep er eventueel een toef room op. Eet het meteen, als de rand smelt en de kern nog koud is.120 ml espresso, 50 ml slagroom, 20 g hazelnoten, 20 g pure chocolade, 4 stuks amaretti, 1 theelepel cacaopoeder
Notities
Voedingswaarde
Waar komt affogato vandaan?
Geen streek eist de affogato op. Het is een dessert van de Italiaanse bar en de gelateria, waar ijs en espresso toch al naast elkaar staan. Fior di latte is de basis van bijna elke Italiaanse ijsvitrine: melk, room en suiker, waar de gelatiere daarna pistache, hazelnoot of stracciatella van maakt. Juist die neutrale basis maakt de affogato al caffè mogelijk, omdat de koffie de smaak bepaalt.
De naam komt van affogare, verdrinken. Hetzelfde woord gebruiken Italianen voor eieren die in tomatensaus garen, uova affogate. In de bar vraag je om un affogato, en je krijgt het in een glas of een kom met de espresso ernaast of er al overheen. Varianten met een scheut amaretto of grappa heten soms affogato corretto, net als de caffè corretto.
Het is een dessert voor de zomer, als je koffie het liefst koud drinkt. Hazelnoten voor de afwerking komen in augustus en september van de bomen in de Langhe in Piemonte, waar de Tonda Gentile groeit.
Op Sicilië eten ze in de zomer ook iets kouds bij het ontbijt: granita met een warme brioche, vooral in Catania en Messina. Thuis maak je granita al limone met fijne ijskristallen zonder ijsmachine, van water, suiker en vers citroensap. Je bent er ongeveer tien minuten actief mee bezig, de rest doet de vriezer in een uur of vier.

Zo krijg je affogato koud en romig tegelijk
Een goede affogato heeft twee temperaturen in één lepel: smeltend ijs aan de rand en een koude kern. Dat lukt alleen als het ijs hard genoeg is en de koffie niet langer dan nodig wacht. De meeste fouten zitten in het ijs, dat zonder ijsmachine snel kristallen krijgt.
Ook bij panna cotta met karamel in de vorm draait het om room en temperatuur. Haal de vormpjes een kwartier voor het storten uit de koelkast, dan is hij niet ijskoud als hij op tafel komt. De karamel giet je vooraf in de vormpjes, zodat hij na het storten als saus over de room loopt.

- Laat de melk met suiker helemaal afkoelen voordat de room erbij gaat. Warme room scheidt en geeft vetkorrels in het ijs.
- Vries in een metalen bak die al een half uur in de vriezer staat. Metaal geleidt de kou sneller dan plastic, dus het ijs bevriest gelijkmatiger.
- Roer na anderhalf uur en na twee en een half uur stevig door met een vork of een garde. Zo breek je de kristallen aan de rand en krijg je fijn ijs in plaats van een ijsblok.
- Zet de glazen een kwartier in de vriezer. Een koud glas houdt het ijs langer stevig als de hete koffie erop komt.
Tip van Remco: Haal het ijs tien minuten voor het opscheppen uit de vriezer. Zelfgemaakt ijs zonder stabilisator wordt in de vriezer harder dan ijs uit de winkel. Met een ijsschep die je in heet water dompelt, draai je dan mooie ronde bollen.
Varianten en allergenen
Glutenvrije affogato
Ijs en espresso bevatten geen gluten, dus de basis is glutenvrij. Let alleen op de afwerking: amaretti zijn vaak glutenvrij omdat ze van amandelen of abrikozenpitten en eiwit zijn gemaakt, maar sommige merken gebruiken bloem. Strooi anders alleen hazelnoten en chocolade erover.
Lactosevrije affogato
Vervang de melk en de room door lactosevrije melk en lactosevrije slagroom, met dezelfde hoeveelheden. Het ijs wordt een fractie zoeter, omdat de lactose daarin al in suikers is gesplitst. Wil je helemaal zonder zuivel, neem dan een sorbet van citroen. Dat heet dan geen fior di latte meer, maar met espresso is het verrassend fris.
Vegetarische affogato
Deze affogato is van zichzelf vegetarisch: er zit geen gelatine in het ijs. Wil je hem met wat sterkers, giet dan 2 centiliter amaretto of grappa over het ijs voordat de koffie erop gaat. Bij de amaretti past ook Italiaanse koekjes: amaretti morbidi, de zachte amandelkoekjes uit Piemonte.

Welke wijn past erbij?
Bij affogato drink je eerder iets zoets dan een wijn, omdat de koffie elke droge wijn bitter maakt. Een Recioto della Valpolicella uit de heuvels boven Verona, van ingedroogde druiven, heeft kers en chocolade die bij de espresso passen. Liever zonder alcohol? Schenk er een glas koud water met een schijfje citroen naast, zoals in de Italiaanse bar.
Menusuggestie
Begin met Zomerse Meloensalade met Burrata en Bresaola, in 45 minuten klaar.
Daarna Spaghetti met Citroen, Stracciatella en Krokante Kappertjes: Zomerse Frisheid uit Zuid-Italië, die in 25 minuten op tafel staat.
Sluit af met de affogato. Het ijs maak je de dag ervoor, dus aan tafel kost het je alleen vijf minuten voor de espresso.
Veelgestelde vragen
Bij affogato giet je hete espresso over een bol ijs en eet je het met een lepel. Het ijs blijft het grootste deel. Ijskoffie is een drank: koude koffie met melk of ijsblokjes, soms met een bol ijs erin, die je met een rietje drinkt. In Italië heet die caffè freddo of caffè shakerato.
De affogato zelf niet, die eet je binnen een paar minuten nadat de koffie erop gaat. Het ijs kun je wel bewaren. In een afgesloten bak blijft het twee weken goed in de vriezer, daarna trekt het geurtjes aan en wordt het korrelig. Leg een vel bakpapier direct op het ijs, dan vormen zich minder kristallen bovenop.
Ja, en dan is hij in vijf minuten klaar. Kies een roomijs met melk en room als eerste ingrediënten en zonder kunstmatig aroma. Vanille-ijs is in Nederland het gewoonst en past goed. Zoek je de Italiaanse smaak, kijk dan of een ijssalon in de buurt fior di latte of crema verkoopt en neem een bak mee.
Voor een goede affogato heb je weinig nodig, maar het verschil zit in zelfgemaakt fior di latte en verse espresso. Probeer het op een warme avond en kijk op TuinDiner voor meer Italiaanse desserts, en voor de data van onze diners en culinaire reizen naar Italië.




