Pasta ovenschotel uit Napels heet pasta al forno: rigatoni in tomatensugo, in twee lagen in een ovenschaal met kleine gehaktballetjes, provola, ricotta, salami en hardgekookt ei. Je kookt de pasta vier minuten te kort, bakt de schaal 35 minuten op 190 graden en laat hem tien minuten rusten voor je hem aansnijdt.
De Nederlandse ovenschotel met pasta draait meestal om rul gebakken gehakt, tomatenblokjes, paprika en courgette onder een laag geraspte kaas, in 35 minuten klaar. De Napolitaanse versie vraagt meer tijd. De sugo pruttelt bijna een uur, het gehakt wordt veertig balletjes zo groot als een hazelnoot en elke laag krijgt zijn eigen vulling. Snijd je de schaal aan, dan zie je in elke punt de rigatoni, draden provola, een partje ei en witte klodders ricotta.
Twee dingen bepalen of het lukt. De pasta gaat half gaar de oven in en zuigt daar de sugo op, en er gaat genoeg saus in om dat op te vangen. Wie te weinig sugo gebruikt, haalt een droge schotel uit de oven.
Op de site staat ook een herfstversie, de Pasta al forno met pompoen, taleggio en salsiccia, met pompoen en een Lombardische kaas. Dit is de klassieke uit Campaniƫ, met tomaat en balletjes, zoals hij daar op zondag op tafel komt.
Wat heb je nodig voor een pasta ovenschotel uit Napels?
Neem rigatoni of ziti. Buizen met ribbels houden de sugo vast en blijven in de oven stevig; penne kan ook, maar die worden sneller zacht. Reken 85 tot 90 gram pasta per persoon.
Voor de kaas neem je provola, de licht gerookte kaas uit Campaniƫ, of fior di latte van koemelk. Laat die een uur uitlekken in een zeef, anders wordt de schotel waterig. Een gewone bol mozzarella werkt ook als je de plakken eerst op keukenpapier legt. Parmigiano Reggiano, de echte parmezaanse kaas, gaat erover voor de korst. Salame napoletano is grof gemalen en met zwarte peper gekruid; een andere grove salami mag.
Voor de sugo is een goede passata genoeg. Wie liever met hele tomaten werkt, volgt Pastasaus maken: sugo di pomodoro zoals in Italiƫ en maakt de dubbele hoeveelheid.


Pasta al forno uit Napels
Beoordeel dit recept!
Heb je dit gemaakt? Laat weten hoe het smaakte en geef het sterren.
Benodigdheden in je keuken
- 1 ovenschaal van ongeveer 30 x 20 cm
- 1 braadpan of hapjespan voor de sugo
- 1 koekenpan om de balletjes te bakken
- 1 grote pan voor de pasta
- 1 schuimspaan
Ingrediƫnten
Sugo
- 3 el olijfolie extra vergine
- 1 ui - fijngesnipperd
- 1,2 l passata
- 1 handje basilicum - de blaadjes
- 1 snufje zout
Balletjes
- 200 g gemengd gehakt - half rund, half varken
- 30 g oud wit brood - zonder korst
- 30 ml melk
- 30 g Parmigiano Reggiano - geraspt
- 1 ei
- 1 el peterselie - fijngehakt
- zwarte peper - versgemalen
- 300 ml zonnebloemolie - om te bakken
Pasta en vulling
- 350 g rigatoni - of ziti
- 175 g provola - of uitgelekte fior di latte
- 175 g ricotta
- 120 g salame napoletano - in reepjes
- 2 eieren
- 50 g Parmigiano Reggiano - geraspt
Instructies
- Verhit de olijfolie in een braadpan en fruit de ui 5 minuten op laag vuur tot hij glazig is. Giet de passata erbij met een snufje zout en laat de sugo 50 minuten zonder deksel zacht pruttelen, tot hij een derde is ingekookt. Scheur er op het eind de basilicum door.3 el olijfolie extra vergine, 1 ui, 1,2 l passata, 1 handje basilicum, 1 snufje zout
- Kook de twee eieren in 8 minuten hard, spoel ze onder koud water en pel ze. Snijd ze in partjes. Hardgekookt ei houdt in de oven zijn vorm en geeft elke punt een stukje geel en wit.2 eieren
- Week het brood 5 minuten in de melk en knijp het goed uit. Meng het met het gehakt, het ei, de geraspte Parmigiano, de peterselie, een snufje zout en peper. Kneed maar kort, want lang kneden maakt de balletjes taai.200 g gemengd gehakt, 30 g oud wit brood, 30 ml melk, 30 g Parmigiano Reggiano, 1 ei, 1 el peterselie, zwarte peper
- Draai er met natte handen ongeveer 40 balletjes van, zo groot als een hazelnoot. Verhit de zonnebloemolie en bak de balletjes in porties 3 tot 4 minuten tot ze rondom goudbruin zijn. Laat ze uitlekken op keukenpapier.300 ml zonnebloemolie
- Verwarm de oven voor op 190 °C boven- en onderwarmte. Kook de rigatoni in ruim gezouten water 4 minuten korter dan het pak aangeeft en giet ze af. In de oven garen ze verder in de sugo.350 g rigatoni
- Roer de ricotta glad met een pollepel sugo. Schep de pasta om met twee derde van de overige sugo, zodat er saus in elke buis zit. Snijd de provola in blokjes van een centimeter en de salami in reepjes.175 g provola, 175 g ricotta, 120 g salame napoletano
- Lepel wat sugo op de bodem van de ovenschaal en leg de helft van de pasta erop. Verdeel daarover de helft van de provola, alle salami, het ei, de helft van de balletjes, klodders ricotta en een derde van de Parmigiano.50 g Parmigiano Reggiano
- Leg de rest van de pasta erop, dan de overige provola, balletjes en ricotta. Giet de laatste sugo erover zodat de bovenste pasta niet droog komt te liggen, en strooi de rest van de Parmigiano erover.
- Bak de schotel 30 tot 35 minuten in het midden van de oven, tot de randen borrelen en de bovenkant een goudbruine korst heeft. Laat hem 10 minuten rusten voor je aansnijdt, dan blijven de laagjes heel.
Notities
Voedingswaarde
Waar komt pasta al forno vandaan?
Pasta al forno hoort bij Napels en de rest van Campanië, waar hij op zondag en op feestdagen op tafel staat. In veel gezinnen gaat de saus van de ragù napoletano erin, de ragù waarin grote stukken vlees uren pruttelen. Doordeweeks is een eenvoudige tomatensaus met verse basilicum genoeg, zoals in dit recept.
De ziti zijn lange holle pasta die je daar met de hand in stukken breekt. Provola komt uit dezelfde streek, net als de fior di latte uit Agerola in de Monti Lattari, boven de kust van Amalfi. In Siciliƫ heet de schotel anelletti al forno, met kleine ringetjes pasta. In Emilia-Romagna gaat er bechamelsaus in en blijven het ei en de salami weg.
Het gerecht zelf heeft geen seizoen, de tomaat wel. In augustus maken families in Campaniƫ in ƩƩn weekend de passata voor het hele jaar, in flessen met een blaadje basilicum erin.
Provola komt in de Italiaanse keuken niet alleen tussen de pasta terecht. In een polpettone recept met provola ligt de kaas samen met gekookte ham in het midden van een gehaktbrood van kalf en varken. In Campaniƫ en de rest van het zuiden gaart die rol vaak in een pan met tomatensaus, en die saus gaat de volgende dag over de pasta.

Zo krijg je de laagjes in je pasta ovenschotel goed
Een pasta ovenschotel mislukt meestal op ƩƩn van twee punten. De pasta wordt papperig, of hij droogt uit waar hij boven de saus uitsteekt. Beide los je op met de kooktijd en de hoeveelheid sugo.

- Kook de pasta 3 tot 4 minuten korter dan het pak aangeeft. In de oven zuigt hij nog sugo op en wordt hij beetgaar in plaats van zacht.
- Schep de pasta om met twee derde van de sugo voor hij de schaal in gaat. Zo zit er saus in elke buis en niet alleen op de bodem.
- Leg de provola in de lagen en niet op de bovenkant. Bovenop wordt hij taai en bruin, onder de sugo wordt hij smeuĆÆg en smelt hij tot draden.
- Zorg dat de laatste sugo de bovenste rigatoni raakt. Wat droog boven de saus uitsteekt, wordt in 35 minuten hard.
- Laat de schaal 10 minuten rusten. De kaas en de ricotta zetten dan op en je snijdt nette punten.
Tip van Remco: Bak de gehaktballetjes een dag eerder en bewaar ze in de koelkast. Op de dag zelf maak je dan alleen de sugo en kook je de pasta, en koude balletjes blijven bij het scheppen en in de oven beter heel dan warme.
Varianten en allergenen
Vegetarische pasta ovenschotel
Laat de balletjes en de salami weg en leg per laag plakken gegrilde aubergine of courgette van een halve centimeter dik. Neem een harde kaas zonder dierlijk stremsel, want Parmigiano Reggiano wordt met kalfsleb gemaakt. Paprika kan ook, maar die maakt de sugo zoeter.
Glutenvrije pasta al forno
Neem glutenvrije rigatoni van mais en rijst en kook die 5 minuten korter dan het pak aangeeft, want glutenvrije pasta valt in de oven sneller uit elkaar. Vervang het brood in de balletjes door 20 gram glutenvrij paneermeel.
Siciliaanse anelletti al forno
In Palermo gebruiken ze anelletti, kleine ringetjes, met een ragù van gehakt en erwten in plaats van losse balletjes, en caciocavallo in plaats van provola. Vaak bekleden ze de vorm met plakken gebakken aubergine. Ditalini zijn een goede vervanger als je geen anelletti vindt.

Welke wijn past erbij?
Schenk een rode Aglianico uit Campaniƫ, zoals een Aglianico del Taburno of een Irpinia Aglianico. Die heeft genoeg zuur voor de tomaat en genoeg tannine voor de kaas en de balletjes. Wil je iets lichters, neem dan een Lacryma Christi del Vesuvio rosso, van piedirosso die op de hellingen van de Vesuvius groeit.
Menusuggestie
Begin met Carpaccio: het Italiaanse recept met rund, rucola en Parmigiano, 75 minuten, want een licht voorgerecht laat ruimte voor de pasta.
Daarna komt de pasta al forno, 1 uur en 50 minuten, met een frisse salade van venkel en sinaasappel ernaast.
Sluit af met Torta caprese: de amandeltaart met pure chocolade uit Capri, 5 uur, die je de dag ervoor bakt.
Veelgestelde vragen
Een pasta ovenschotel met voorgekookte pasta en warme sugo bak je 30 tot 35 minuten op 190 graden boven- en onderwarmte, in het midden van de oven. Hij is klaar als de randen borrelen en de Parmigiano een goudbruin korstje heeft. Komt de schaal uit de koelkast, reken dan 45 minuten en dek hem de eerste 20 minuten af met aluminiumfolie.
In de koelkast blijft pasta al forno drie dagen goed, afgedekt in de ovenschaal. Warm een punt op in de oven op 170 graden in 20 minuten, met een lepel water erover zodat hij niet uitdroogt. Invriezen kan in porties, tot drie maanden. Laat hem een nacht in de koelkast ontdooien voor je hem opwarmt.
Ja. Bouw de schaal op met afgekoelde sugo en balletjes, dek hem af en zet hem maximaal 24 uur in de koelkast. Houd een kleine pollepel sugo apart en giet die er vlak voor het bakken over, want de pasta zuigt in de koelkast al saus op. Bak hem daarna 45 minuten, zoals bij de oventijd hierboven.
Blijft er een punt over, bak die de volgende dag dan in een koekenpan met een lepel olijfolie tot de onderkant krokant is. Meer recepten uit Napels en de rest van Italiƫ vind je op TuinDiner, en wie liever aanschuift dan kookt, is welkom op een TuinDiner in Heiloo of een Winterdiner in de kerk van Hensbroek.




