Grissini zijn dunne, knapperige broodstengels uit Turijn. Je kneedt een soepel deeg van bloem, water, gist, olijfolie, mout en zout, laat het als één geolied blok 1,5 uur rijzen en snijdt het in repen van 2 cm. Elke reep rek je met de hand uit tot de lengte van de bakplaat, en in 10 minuten op 200 °C zijn ze klaar.
In Nederland kennen we ze als Italiaanse soepstengels uit een zakje: recht en overal even dik. De grissini uit dit recept zijn de grissini stirati, de gerekte stengels. Ze zijn knobbelig en ongelijk, soms 40 cm lang, en breken met een droge knak. Dat komt door de manier van vormen. Je rolt de repen niet uit maar trekt ze aan beide uiteinden uit, zodat de luchtbellen van het rijzen in het deeg blijven zitten.
Het deeg zelf is eenvoudig en lijkt op dat van een stevig brood, maar met minder water en meer olie. Wie al eens Ciabatta zelf bakken met biga: het Italiaanse brood uit Adria heeft gemaakt, herkent het vouwen. Hier hoeft het deeg geen nacht te staan: na het kneden, 30 minuten rust en drie keer vouwen gaat het blok de kom in en na anderhalf uur is het verdubbeld.
Piemonte is de streek van onze culinaire groepsreis, en in Turijn staat er een glas grissini op tafel voordat het eerste gerecht komt.
Wat heb je nodig voor grissini?
Neem bloem tipo 0 of gewone tarwebloem met ongeveer 11 procent eiwit. Daarmee wordt het deeg rekbaar zonder dat het terugveert. Een deel semola rimacinata, de fijngemalen harde tarwe, geeft de stengels een gele kleur en een kruimige beet.
De mout is de oude bakkersgewoonte uit Turijn. Een paar gram gerstemoutstroop voedt de gist en geeft de korst een goudbruine kleur. Heb je geen mout, gebruik dan een halve theelepel honing of suiker. Neem verse gist als je die kunt krijgen; 4 gram gedroogde gist werkt ook.
Voor de olie neem je een milde extra vierge olijfolie uit Ligurië of het Gardameer. Een scherpe olie uit Puglia proef je in de stengels terug. Fijn maïsmeel om de repen door te rollen voorkomt dat ze aan elkaar plakken en geeft een korrelige korst.


Grissini stirati uit Turijn
Beoordeel dit recept!
Heb je dit gemaakt? Laat weten hoe het smaakte en geef het sterren.
Benodigdheden in je keuken
- 2 Bakplaten met bakpapier
- 1 Deegschraper of een scherp mes
- 1 Rooster om af te koelen
Ingrediënten
Deeg
- 350 g bloem tipo 0 - of tarwebloem met ongeveer 11% eiwit
- 50 g semola rimacinata - fijngemalen harde tarwe
- 230 ml lauw water - ongeveer 30 °C
- 12 g verse gist - of 4 g gedroogde gist
- 4 g gerstemoutstroop - of een halve theelepel honing of suiker
- 40 ml extra vierge olijfolie - mild van smaak
- 8 g zout
Rijzen en vormen
- 1 eetlepel extra vierge olijfolie - om het deegblok in te smeren
- 60 g fijn maïsmeel - om de repen door te rollen
Afwerking (naar keuze)
- 1 theelepel grof zeezout - vlokken
- 2 takjes rozemarijn - alleen de naaldjes, fijngehakt
Instructies
- Los de gist en de gerstemoutstroop op in het lauwe water. Roer de olijfolie en de helft van de bloem erdoor en kneed 2 minuten tot een zacht, kleverig deeg. Zo krijgt de gist eerst bloem om op te werken.230 ml lauw water, 12 g verse gist, 4 g gerstemoutstroop, 40 ml extra vierge olijfolie, 350 g bloem tipo 0
- Voeg het zout toe en daarna in drie keer de rest van de bloem en de semola. Kneed 8 minuten met de hand of 5 minuten in de keukenmachine tot het deeg glad, soepel en elastisch is en niet meer aan de kom plakt.8 g zout, 350 g bloem tipo 0, 50 g semola rimacinata
- Dek het deeg af met huishoudfolie en laat het 30 minuten rusten op het werkblad. In die tijd ontspant het gluten, zodat je het deeg straks kunt vouwen zonder dat het terugveert.
- Druk het deeg uit tot een rechthoek van ongeveer 20 bij 30 cm. Vouw de korte kanten naar het midden als een boekje en draai het een kwartslag. Herhaal dit nog twee keer; zo krijgt het deeg spanning en een open kruim.
- Leg het deeg als rechthoek van ongeveer 1 cm dik op een ingevette bakplaat. Bestrijk de bovenkant met olijfolie, dek af met folie en laat het 1,5 uur rijzen op een warme plek tot het verdubbeld is.1 eetlepel extra vierge olijfolie
- Verwarm de oven voor op 200 °C, boven- en onderwarmte, en bekleed twee bakplaten met bakpapier. Bestrooi het werkblad met het maïsmeel en leg het gerezen deeg er voorzichtig op, zonder het plat te drukken.60 g fijn maïsmeel
- Snijd het deeg met een deegschraper of scherp mes in repen van 2 cm breed. Rol elke reep door het maïsmeel en strooi er naar keuze zeezout en rozemarijn over voordat je gaat rekken.60 g fijn maïsmeel, 1 theelepel grof zeezout, 2 takjes rozemarijn
- Pak een reep aan beide uiteinden en rek hem in kleine rukjes uit tot hij zo lang is als de bakplaat. Leg de stengels met een vinger ruimte ertussen, anders bakken ze aan elkaar vast en blijven ze zacht.
- Bak de stengels per plaat 8 tot 10 minuten tot ze lichtbruin zijn. Haal dunne uiteinden die al bruin zijn eraf en geef de dikke stengels 2 minuten extra, zodat ze tot in de kern droog zijn.
- Laat de grissini afkoelen op een rooster. Pas als de stoom eruit is, worden ze helemaal knapperig. Bak intussen de tweede plaat en bewaar de afgekoelde stengels in een gesloten blik.
Notities
Voedingswaarde
Waar komt de grissino vandaan?
De grissino komt uit Turijn, uit de bakkerijen rond het hof van het huis Savoye. Volgens de overlevering bakte de hofbakker Antonio Brunero aan het eind van de zeventiende eeuw de eerste stengels voor de jonge hertog Vittorio Amedeo II, die gewoon brood slecht verdroeg. De hofarts zou hem een droog, lang gebakken brood hebben voorgeschreven.
De naam komt van ghersa, het Piemontese woord voor een lang, smal brood. Al snel waren er twee soorten. De stirato wordt uitgerekt en is het meest bekend. De rubatà wordt met de handpalmen over het werkblad gerold en is korter en knobbeliger. In Turijn liggen grissini bij elke maaltijd op tafel, van het aperitief tot de kaas, en de bakkers verkopen ze per bos, in papier gewikkeld.
Grissini hebben geen seizoen. De tarwe voor de bloem wordt in Piemonte in juni en juli geoogst, de rozemarijn uit de variant pluk je het hele jaar.

Zo krijg je lange, knapperige grissini
Het lastigste aan grissini is het uitrekken. Een reep deeg van 2 cm breed moet 35 tot 40 cm lang worden zonder te scheuren. Dat lukt alleen als het deeg goed gerezen en ontspannen is.

- Leg het deeg na het vouwen als een rechthoek van ongeveer 1 cm dik op een ingevette bakplaat. Zo hoef je het na het rijzen niet meer plat te drukken en blijven de luchtbellen heel.
- Snijd de repen met een scherp mes of een deegschraper in één beweging. Een zagend mes trekt het deeg uit model.
- Pak elke reep aan beide uiteinden en rek hem in kleine rukjes uit, met de reep hangend tussen je handen. Het eigen gewicht doet de helft van het werk.
- Leg de stengels met een vinger ruimte ertussen. Raken ze elkaar, dan bakken ze aan elkaar vast en blijven ze op die plek zacht.
- Laat ze afkoelen op een rooster. Pas als de stoom eruit is, worden ze helemaal knapperig.
Tip van Remco: Bak liever twee platen na elkaar dan één overvolle plaat. Haal de dunne uiteinden die al bruin zijn na 8 minuten eraf en geef de rest 2 minuten extra. Zo verbrandt er niets en zijn ook de dikke stukken droog tot in de kern.
Varianten en allergenen
Grissini met Parmigiano en rozemarijn
Kneed 40 gram geraspte Parmigiano Reggiano en een eetlepel fijngehakte rozemarijn door het deeg, gelijk met de tweede helft van de bloem. Rol de repen daarna door maïsmeel met een snufje grof zeezout. Door de kaas zijn de stengels niet meer vegan of lactosevrij, en ze kleuren 1 minuut sneller.
Volkoren grissini met sesam
Vervang 100 gram van de bloem door volkorenmeel en voeg 10 ml water extra toe, want volkoren neemt meer vocht op. Rol de repen door sesamzaad in plaats van maïsmeel. Let op: sesam is een allergeen.
Glutenvrije grissini
Gebruik een glutenvrije broodmix met psylliumvezel en laat de mout weg, want gerst bevat gluten. Dit deeg is niet te rekken: rol de repen dun over het werkblad, zoals bij de rubatà, en bak ze 2 tot 3 minuten langer.

Welke wijn past erbij?
Bij grissini als aperitief past een koele Roero Arneis, de witte wijn van de linkeroever van de Tanaro. Hij is droog met een tikje amandel en snijdt door de olie in het deeg.
Liever iets uit Turijn zelf? Schenk een glas Vermouth di Torino met ijs en een schijfje sinaasappel. Zo begint in Turijn het aperitief.
Menusuggestie
Begin met grissini en Vitello Tonnato, de koude kalfsrollade met tonijnsaus, die je een dag eerder maakt.
Daarna Agnolotti del plin, de geknepen pasta uit Piemonte met gebraad en jus, klaar in 225 minuten.
Sluit af met Bonet alle nocciole: de hazelnootpudding uit de Langhe, die ruim van tevoren opstijft.
Veelgestelde vragen
Grissini blijven in een goed gesloten blik of pot twee weken knapperig. Zijn ze toch zacht geworden, zet ze dan 4 minuten in een oven van 180 °C en laat ze afkoelen op een rooster. Invriezen kan ook: bak ze, laat ze helemaal afkoelen en vries ze tot drie maanden in. Laat ze 30 minuten ontdooien en geef ze 3 minuten in de oven.
In Piemonte liggen grissini naast het brood bij de hele maaltijd. Ze passen bij de borrel en bij een plank met kaas en ham, want je wikkelt er een plak rauwe ham om. Serveer ze ook met dips zoals bagna cauda of leg ze naast een kom soep, vandaar de Nederlandse naam soepstengels.
Dat kan, in kleinere porties. Snijd de stengels op 20 cm, zodat ze in de mand passen, en bak ze in één laag 7 tot 8 minuten op 180 °C. Keer ze na 4 minuten. Lange gerekte stengels bak je beter in de oven, want daar blijven ze recht en worden ze gelijkmatig bruin.
Maak een dubbele portie en bewaar de helft in een blik. Een paar grissini gebroken over een kom bonensoep of door een salade is een goed alternatief voor croutons. Meer recepten uit Piemonte en de rest van Italië vind je bij TuinDiner, en wil je ze aan tafel proeven, kom dan eens naar een van onze diners.




