Panforte is een platte, stevige koek uit Siena van geroosterde amandelen, gekonfijte sinaasappel en sukade, gebonden met een hete siroop van honing en poedersuiker en op smaak gebracht met specerijen. Je mengt de noten en de vruchten met bloem en kruiden, giet de siroop erover, drukt alles in een springvorm en bakt de koek 25 minuten in de oven.
Het eigenlijke werk zit in tien minuten aan het fornuis. Honing en poedersuiker koken met een scheut water tot een siroop van 115 °C, en die moet heet bij de amandelen. Koelt hij af, dan wordt de massa stug en krijg je hem niet meer gelijk in de vorm. Zet daarom alles klaar voordat de pan op het vuur gaat: de geroosterde amandelen, de blokjes gekonfijte schil, de bloem met de specerijen en een vorm van 18 cm met ouwel op de bodem.
Ouwel is het dunne witte vel dat in Siena onder elke panforte ligt, en je eet het gewoon mee. Heb je het niet, dan werkt bakpapier ook, maar dat trek je er na het afkoelen af. De amandelen gaan er met vel in: dat geeft kleur en een licht bittere toon tegen de zoete honing.
Toscane was jarenlang de bestemming van onze culinaire groepsreizen, met groepen van rond de vijftien mensen. Wil je na dit recept meer uit de streek koken, kijk dan in Een Culinaire Gids voor Toscane.
Wat heb je nodig voor panforte?
Het meeste gewicht zit in de noten en de gekonfijte vruchten: 350 gram amandelen tegen 300 gram schil. Koop de sinaasappel- en citroenschil in hele stukken als het kan en snijd ze zelf in blokjes van een halve centimeter. De kant-en-klare blokjes uit een bakje zijn vaak droog. Sukade is gekonfijte cedraat, de dikke citrusvrucht met veel wit. Laat die niet weg, want juist de cedraat geeft de witte panforte zijn frisse geur.
Voor de siroop neem je een milde bloemenhoning, want een donkere kastanjehoning overheerst de specerijen. De bloem is sterke bloem, maar gewone tarwebloem gaat ook. De specerijen zijn koriander, kaneel, nootmuskaat, kruidnagel en witte peper, allemaal gemalen.


Panforte di Siena
Beoordeel dit recept!
Heb je dit gemaakt? Laat weten hoe het smaakte en geef het sterren.
Benodigdheden in je keuken
- 1 springvorm 18 cm doorsnede
- 1 steelpan met dikke bodem
- 1 suikerthermometer
- 1 Houten lepel stevig
- 1 bakplaat
Ingrediënten
Vulling
- 350 g amandelen - met vel
- 160 g gekonfijte sinaasappelschil - in blokjes van een halve centimeter
- 100 g sukade - gekonfijte cedraat, in blokjes
- 40 g gekonfijte citroenschil - in blokjes
- 150 g sterke bloem - of gewone tarwebloem
- 4 g koriander - gemalen
- 5 g kaneel - gemalen
- 2 g nootmuskaat - gemalen
- 1 g kruidnagel - gemalen
- 1 g witte peper - gemalen
Siroop
- 150 g bloemenhoning - mild, bijvoorbeeld millefiori
- 150 g poedersuiker
- 25 ml water
Vorm en afwerking
- 1 ouwel - één vel van minstens 18 cm
- 40 g poedersuiker - om te bestuiven
Instructies
- Verwarm de oven voor op 180 °C. Bekleed de bodem van de springvorm met een vel ouwel en de rand met een strook bakpapier. Zo komt de koek straks los zonder te breken.1 ouwel
- Rooster de amandelen 8 tot 10 minuten op een bakplaat in de oven, tot ze naar noten ruiken en vanbinnen lichtbruin zijn. Laat de oven aan staan, want je hebt hem straks weer nodig op dezelfde temperatuur.350 g amandelen
- Snijd de sinaasappelschil, de sukade en de citroenschil in blokjes van een halve centimeter. Meng ze in een grote kom met de warme amandelen, de bloem en alle gemalen specerijen, zodat elk stukje vrucht met bloem bedekt is.160 g gekonfijte sinaasappelschil, 100 g sukade, 40 g gekonfijte citroenschil, 150 g sterke bloem, 4 g koriander, 5 g kaneel, 2 g nootmuskaat, 1 g kruidnagel, 1 g witte peper
- Doe de honing, de poedersuiker voor de siroop en het water in een steelpan. Verwarm op laag vuur en roer tot de suiker is opgelost. Laat de siroop daarna zonder roeren koken tot 115 tot 118 °C; hij is dan amberkleurig.150 g bloemenhoning, 150 g poedersuiker, 25 ml water
- Giet de hete siroop direct over de amandelen en de vruchten en roer met een stevige houten lepel tot alles gelijkmatig bedekt is. Werk snel, want na een paar minuten wordt de massa stijf en plakkerig.
- Schep de massa in de vorm en druk hem met een natte lepel of natte handen plat tot een gelijke laag van ongeveer 3 centimeter. Bestuif de bovenkant licht met een deel van de poedersuiker voor de afwerking.40 g poedersuiker
- Bak de panforte 25 tot 30 minuten in het midden van de oven. Het midden voelt dan nog zacht aan. Dat is goed, want de honing wordt pas vast tijdens het afkoelen, en langer bakken maakt de koek hard.
- Laat de panforte 10 minuten in de vorm afkoelen en haal hem er lauw uit, want koud blijft hij aan de rand plakken. Trek het bakpapier van de rand, laat de ouwel zitten en bestuif royaal met de rest van de poedersuiker.40 g poedersuiker
Notities
Voedingswaarde
Waar komt panforte vandaan?
Panforte komt uit Siena, in het zuiden van Toscane. De naam betekent sterk brood: sterk door de specerijen, die in de middeleeuwen duur waren en via de apothekers de stad in kwamen. Al in de 13e eeuw bakten ze in Siena een koek van honing, meel en specerijen. De donkere versie met zwarte peper heet nog altijd panpepato, gepeperd brood.
In 1879 bezocht koningin Margherita van Savoye de stad. Een Sienese banketbakker maakte toen een lichtere versie zonder cacao en peper, met cedraat en een dikke laag poedersuiker: de panforte Margherita. Dat is de versie van dit recept. Sinds 2013 is panforte di Siena een beschermde streekbenaming (IGP). Uit dezelfde stad komen de ricciarelli, zachte koekjes van amandelmeel.
In Italië hoort panforte bij december en de feestdagen. De amandelen komen in augustus en september van de bomen.
Uit het noorden van Italië komt een verwant snoepgoed voor december. In Cremona maken ze torrone met honing en geroosterde noten, geen koek uit de oven maar nougat van honing, opgeklopt eiwit en een siroop van 145 °C, met amandelen, hazelnoten en pistache. Net als bij panforte gaan de noten warm de hete massa in, en ook die nougat ligt tussen twee vellen ouwel. Na een nacht stollen snijd je hem in repen voor bij de koffie.

Zo krijg je de siroop en de baktijd goed
Een panforte die keihard wordt, is bijna altijd te heet gekookt of te lang gebakken. De siroop bepaalt hoe stevig de koek wordt: hoe heter, hoe harder. In de oven zet hij alleen nog op. Het midden voelt na 25 minuten nog zacht en wordt pas vast bij het afkoelen.
Een siroop van honing en suiker is ook de lijm van Napolitaanse struffoli met honingsiroop. Daar haal je de pan van het vuur voordat de gefrituurde balletjes erin gaan, en schep je tot de siroop dik wordt. In kokende honing worden de balletjes zacht; met wat geduld plakken ze aan elkaar tot een krans die in december op tafel staat.

- Gebruik een suikerthermometer en haal de siroop bij 115 tot 118 °C van het vuur. Zonder thermometer laat je een druppel in koud water vallen: die moet een zacht balletje vormen.
- Giet de siroop direct bij de droge ingrediënten en roer met een stevige houten lepel. Na een minuut wordt het mengsel al trager.
- Maak je handen of de lepel nat voor het aandrukken, want de massa plakt aan alles wat droog is.
- Haal de panforte lauw uit de vorm. Koud zit hij vast aan de rand en breekt hij bij het lossnijden.
Tip van Remco: Rooster de amandelen pas als de rest klaarstaat en laat ze warm in de kom liggen. Warme noten koelen de siroop minder af, dus je hebt een halve minuut langer om alles door elkaar te roeren voordat de massa stijf wordt.
Varianten en allergenen
Panforte is van zichzelf vegetarisch en lactosevrij: er zit geen boter, ei of melk in. Door de honing is hij niet veganistisch.
Panforte met chocolade en vijgen
Voor een donkere koek in de richting van de panpepato meng je 20 gram cacao en een halve theelepel versgemalen zwarte peper door de bloem. Vervang de citroenschil door 80 gram gedroogde vijgen in stukjes en de helft van de amandelen door geroosterde hazelnoten. Wil je hem nog donkerder, smelt dan 50 gram pure chocolade door de warme siroop.
Glutenvrije panforte
Vervang de bloem door evenveel rijstmeel en leg bakpapier op de bodem in plaats van ouwel, of zoek ouwel die als glutenvrij verkocht wordt. De rest van het recept blijft hetzelfde. Kijk ook bij de gekonfijte vruchten op het etiket.

Welke wijn past erbij?
Zet er een glas Vin Santo del Chianti bij, de amberkleurige dessertwijn van gedroogde Trebbiano- en Malvasiadruiven, licht gekoeld op 12 tot 14 °C. In Toscane doop je daar Cantuccini in. Zoek je een wijn uit de buurt van Siena, neem dan een Moscadello di Montalcino. Die is lichter dan vin santo en ruikt naar muskaatdruiven. Zonder alcohol past een espresso: de bittere koffie snijdt door de honing.
Menusuggestie
Een Toscaans menu voor december met de panforte als dessert:
- Antipasto: Crostini: drie Italiaanse hapjes voor de feestdagen, 75 minuten
- Primo: Pici all’aglione, de Toscaanse handgerolde pasta met tomaat en reuzenknoflook, 95 minuten
- Dolce: panforte in dunne punten met een espresso, een dag vooraf gebakken
De panforte bak je een dag of langer van tevoren. Op de dag zelf rol je alleen de pici en smeer je de crostini.
Veelgestelde vragen
Goed verpakt in bakpapier en aluminiumfolie blijft panforte op een koele, droge plek vier tot zes weken goed. Na een dag rust is hij op zijn best, want dan zijn de specerijen in de honing getrokken. Invriezen kan tot drie maanden, maar is zelden nodig. Zet hem niet in de koelkast: daar wordt hij hard en trekt de poedersuiker vocht.
Dan is de siroop te heet geworden of heeft de koek te lang in de oven gestaan. Boven 120 °C gaat de suiker richting harde karamel, en die wordt na het afkoelen glas. Haal de siroop dus bij 115 tot 118 °C van het vuur en bak niet langer dan 30 minuten. Een te harde koek snijd je met een zwaar mes dat je eerst in heet water doopt.
Nee, het gewone recept bevat bloem, en de ouwel onder de koek kan tarwe bevatten. Met rijstmeel in plaats van tarwebloem en bakpapier onder de koek maak je hem wel glutenvrij. De amandelen, de vruchten en de honingsiroop blijven hetzelfde. Kijk bij gekonfijte vruchten op het etiket of ze zonder gluten zijn verwerkt.
Een restje panforte smaakt ook fijngehakt over een bol vanille-ijs, of in dunne reepjes bij een plankje harde kaas na het diner. Wil je meer uit de Italiaanse keuken proeven, schuif dan aan bij een TuinDiner in Heiloo of bij een Winterdiner in de kerk van Hensbroek.




