Ribollita is een dikke Toscaanse soep van witte bonen, cavolo nero, savooiekool, snijbiet en oud brood zonder zout. Je kookt gedroogde cannellinibonen gaar, laat de groente in hun kookvocht een uur pruttelen en roert het brood erdoor tot het uiteenvalt. Na een nacht in de koelkast warm je de soep dik op.
Een pan ribollita begint de avond van tevoren, met 200 gram gedroogde cannellinibonen in een bak koud water. Na 12 uur weken koken ze anderhalf uur zacht, en het troebele kookvocht dat overblijft is de bouillon van de soep. Een bouillonblokje heb je niet nodig. De helft van de bonen pureer je: die puree maakt de soep romig zonder room of kaas.
Daarna gaan er drie soorten blad in de pan. Cavolo nero, de Toscaanse zwarte kool met lange smalle bladeren, geeft de soep zijn donkergroene kleur en een licht bittere smaak. Savooiekool maakt hem zoeter, snijbiet zachter. Het brood komt er pas aan het eind bij, in dunne plakken, laag om laag met de soep. Wie een lichtere bonensoep uit dezelfde streek zoekt, maakt onze Zuppa Frantoiana (Toscaanse Bonen- en Groentesoep).
Toscane was de eerste streek waar we met onze culinaire groepsreizen heen gingen, met groepen van rond de vijftien mensen. Het brood is daar ongezouten, en dat is precies wat deze soep nodig heeft: het neemt het zout van de bouillon op in plaats van er nog meer bij te doen.
Wat heb je nodig voor ribollita?
De bonen, de kool en het brood bepalen de smaak. Gedroogde cannellinibonen geven het kookvocht dat de bouillon wordt. Met bonen uit een pot mis je dat, zie de varianten. Cavolo nero heet in Nederland ook palmkool en ligt van oktober tot maart bij de groenteboer. Vind je hem niet, neem dan boerenkool en haal de harde nerven eruit. Savooiekool en snijbiet zijn het hele najaar te koop.
Het brood is Toscaans brood zonder zout, of een ander wit brood met een dichte kruim, minstens een dag oud. Ciabatta lukt ook, maar heeft grote gaten en bevat zout: proef de soep dan pas als het brood erin zit. Verder heb je een rode ui, een wortel, bleekselderij, aardappel, tomatenpuree en tijm nodig.


Ribollita
Beoordeel dit recept!
Heb je dit gemaakt? Laat weten hoe het smaakte en geef het sterren.
Benodigdheden in je keuken
- 1 grote soeppan met deksel minstens 4 liter
- 1 pan voor de bonen
- 1 Staafmixer
Ingrediënten
Bonen
- 200 g gedroogde cannellinibonen - 12 uur geweekt
- 1300 ml water - koud
- zout - naar smaak, pas aan het eind
Soffritto
- 50 ml olijfolie extra vergine
- 1 stuk rode ui - fijngesnipperd
- 1 stuk wortel - groot, fijngesneden
- 1 stuk bleekselderij - stengel, fijngesneden
- 20 g tomatenpuree
Groente
- 200 g cavolo nero - of palmkool, zonder nerven
- 200 g savooiekool - zonder nerven
- 130 g snijbiet
- 200 g aardappel - geschild, in blokjes van 1 cm
- 2 takjes tijm
- zwarte peper - versgemalen
Brood
- 200 g Toscaans brood - ongezouten, minstens een dag oud
Afwerking
- 2 eetlepels olijfolie extra vergine - een scheut om op te warmen, de rest rauw over de borden
- 0,5 stuk rode ui - in dunne ringen, naar wens
Instructies
- Zet de bonen de avond van tevoren in ruim koud water en laat ze 12 uur weken. Ze zuigen zich vol en garen daarna gelijkmatig, zodat de schil niet openbarst terwijl het binnenste nog hard is.200 g gedroogde cannellinibonen
- Giet de bonen af en zet ze op met 1300 ml koud water. Kook ze 1,5 uur zacht met het deksel op een kier, tot ze romig zijn. Zout pas aan het eind en bewaar al het kookvocht, want dat is de bouillon.200 g gedroogde cannellinibonen, 1300 ml water, zout
- Schep de helft van de bonen met een scheut kookvocht in een kom en pureer ze met de staafmixer. De puree bindt de soep, de hele bonen gaan er pas in de laatste 10 minuten bij.200 g gedroogde cannellinibonen
- Snipper de ui, de wortel en de bleekselderij fijn. Fruit ze 10 minuten op laag vuur in de olijfolie in de soeppan, tot de ui glazig is. Los de tomatenpuree op in wat kookvocht en roer hem er 2 minuten door.50 ml olijfolie extra vergine, 1 stuk rode ui, 1 stuk wortel, 1 stuk bleekselderij, 20 g tomatenpuree
- Haal de nerven uit de cavolo nero en de savooiekool. Snijd de kool en de snijbiet in repen van een centimeter en de aardappel in blokjes. Roer alles 10 minuten mee, tot de kool geslonken is.200 g cavolo nero, 200 g savooiekool, 130 g snijbiet, 200 g aardappel
- Roer de bonenpuree en de tijm erdoor, breng op smaak met peper en schenk er kookvocht bij tot 2 tot 3 cm boven de groente. Laat de soep 1 uur rustig pruttelen en doe de hele bonen er de laatste 10 minuten bij.2 takjes tijm, zwarte peper, zout
- Snijd het brood in plakken van een halve centimeter. Leg in de pan of een ruime schaal laag om laag brood en soep, met soep bovenop. Laat het 15 minuten staan en roer dan tot het brood uiteenvalt.200 g Toscaans brood
- Laat de soep afkoelen en zet hem afgedekt minstens 8 uur, het liefst een nacht, in de koelkast. Het brood neemt in die tijd al het vocht op en de tijm en de kool trekken in de bonen.
- Warm de ribollita de volgende dag 20 tot 30 minuten op laag vuur op met een scheut olijfolie, zonder water of bouillon. Roer vaak en schraap over de bodem, tot de soep dik en gloeiend heet is. Proef dan pas op zout.
- Schep de soep in diepe borden, schenk er een draad rauwe olijfolie over en maal er zwarte peper op. Leg er naar wens een paar ringen rode ui bovenop, die geven frisheid en wat bite naast de zachte bonen.2 eetlepels olijfolie extra vergine, 0,5 stuk rode ui
Notities
Voedingswaarde
Waar komt ribollita vandaan?
Ribollita komt uit de boerenkeuken rond Florence en Siena, waar oud brood en een pan bonen werden opgemaakt in plaats van weggegooid. De naam betekent opnieuw gekookt. Op de eerste dag heet de soep in Florence minestra di pane, broodsoep; pas als hij de volgende dag terug op het vuur gaat, is het ribollita. Het brood is Pane Toscano DOP of een ander Toscaans brood dat zonder zout gebakken wordt.
Uit dezelfde zuinige keuken komt de Acquacotta Toscana. Eerlijke Soep van Herders uit de Maremma, ook een soep die op een snee oud brood wordt geschept. Cavolo nero heeft een echt seizoen: hij staat van de herfst tot in maart op het veld en wordt na de eerste nachtvorst zoeter. Daarom is ribollita in Toscane een wintersoep.
Ook de pici uit het zuiden van de provincie Siena komen uit die zuinige boerenkeuken. Eieren waren op het land te waardevol voor dagelijkse pasta, dus kneedde men bloem met water en rolde de strengen met de hand. Net als ribollita is pici all’aglione met tomatensaus van zichzelf veganistisch: de saus maak je van olijfolie, milde reuzenknoflook, witte wijn en passata.

Zo krijg je het brood en het opwarmen goed
Ribollita mislukt zelden op smaak, wel op dikte. Met te weinig brood eet je een groentesoep met bonen, met te veel een pap die aan de pan vastzit. Het verschil zit in hoe je het brood erin legt en hoe je de soep op dag twee verwarmt.

- Snijd het brood in plakken van een halve centimeter. Dunne plakken zuigen zich in 15 minuten vol en vallen vanzelf uiteen; dikke blokken blijven als natte croutons in de soep drijven.
- Leg brood en soep laag om laag, met soep bovenop. Zo raakt elk plakje het vocht, en droogt de bovenste laag in de koelkast niet uit.
- Laat de soep minstens 8 uur in de koelkast staan. Het brood heeft die tijd nodig om het vocht helemaal op te nemen, en de tijm en de kool trekken in de bonen.
- Warm op laag vuur met een scheut olijfolie, zonder water of bouillon. Roer elke paar minuten en schraap over de bodem, want de dikke soep brandt snel aan.
- Proef pas op zout na het opwarmen. Het vocht kookt in, en wat op dag één goed was, kan op dag twee te zout zijn.
Tip van Remco: Kook op dag één een dubbele portie bonen en vries de helft in met het kookvocht. De volgende ribollita begint dan bij de soffritto en scheelt je anderhalf uur koken. Ontdooi de bonen een nacht in de koelkast en gebruik het vocht als bouillon.
Varianten en allergenen
Ribollita is van zichzelf veganistisch: er zit geen vlees, kaas of boter in. Met geraspte Parmigiano erover, zoals veel Nederlandse recepten hem serveren, is hij dat niet meer.
Wil je juist een broodsoep met boter en kaas, kijk dan naar Friuli. Voor panada friulana bak je 400 gram hard, oud brood eerst goudbruin in boter, schenk je er een liter hete bouillon bij en roer je 15 tot 20 minuten, tot het brood uiteenvalt in een dikke, romige soep. Bonen en kool komen er niet aan te pas. Van het vuur af roer je er geraspte Montasio door.
Ribollita met bonen uit een pot
Heb je geen tijd om te weken, neem dan twee potten cannellinibonen van ongeveer 400 gram, uitgelekt en afgespoeld. Je mist het kookvocht, dus gebruik 1 liter groentebouillon en pureer de helft van de bonen met een scheut daarvan. De soep staat dan in anderhalf uur op het vuur, en de nacht rust blijft.
Ribollita met boerenkool
Boerenkool vervangt cavolo nero het best. Neem dezelfde 200 gram, ris de bladeren van de harde nerven en snijd ze in repen van een halve centimeter, want boerenkool is taaier en krulliger. Laat de soep dan 10 minuten langer pruttelen.
Glutenvrije ribollita
Vervang het Toscaanse brood door 200 gram glutenvrij wit brood van een dag oud. Dat valt sneller uiteen, dus laat het 10 minuten staan in plaats van 15 voor je roert. Kijk ook op het etiket van de bouillon als je bonen uit een pot gebruikt.

Welke wijn past erbij?
Schenk een Chianti Classico, van de sangiovese-druif uit de heuvels tussen Florence en Siena. Die rode wijn heeft genoeg zuur voor de bonen en de olijfolie. Kies een jonge fles: die heeft minder tannine, en tannine maakt de kool bitterder. Drink hem rond 16 graden. Liever wit, neem dan een Vernaccia di San Gimignano, droog en licht bitter in de afdronk, naast de tijm in de soep.
Dezelfde Chianti Classico schenk je bij de Florentijnse biefstuk met bot, de bistecca alla fiorentina. Het zuur en de stroeve tannine van de sangiovese snijden daar door het vet van de entrecote. Er horen warme cannellinibonen met salie bij, dezelfde kleine witte bonen die in deze soep gaan.
Menusuggestie
Een Toscaans wintermenu met de soep als eerste gerecht:
- Voorgerecht: Crostini: drie Italiaanse hapjes voor de feestdagen, 75 minuten
- Eerste gerecht: deze ribollita, 3 uur en 45 minuten, verdeeld over twee dagen
- Nagerecht: Cantuccini met een glas vin santo, 35 minuten
Veelgestelde vragen
In Toscane neem je cannellinibonen, kleine witte bonen met een dunne schil die romig worden als ze lang koken. Gedroogde bonen zijn het best, omdat hun kookvocht de bouillon van de soep wordt. Borlottibonen kunnen ook, maar die kleuren de soep bruiner. Grote witte bonen hebben een dikkere schil en blijven korreliger.
In een afgesloten bak blijft ribollita drie dagen goed in de koelkast, en bij elke keer opwarmen wordt hij dikker. Invriezen kan tot drie maanden, het best zonder brood. Vries de soep na het pruttelen in, ontdooi hem een nacht in de koelkast en leg pas dan het brood erin. Ingevroren brood wordt korrelig.
Minestrone is een groentesoep die je dezelfde dag eet, vaak met pasta of rijst en in elke streek met andere groente. Ribollita is een Toscaanse soep van bonen en kool die je met oud brood bindt en na een nacht rust opnieuw kookt. Daardoor is ribollita veel dikker dan minestrone, en zit er nooit pasta in.
Blijft er na twee dagen nog wat over, bak het dan als een dikke koek in een koekenpan met olijfolie, 5 minuten per kant, tot er een bruine korst aan zit. Wil je in de winter samen met ons Italiaans eten, kom dan naar een van de Winterdiners in de kerk van Hensbroek.




