Polenta is een romige maïspap van grof gemalen maïs uit Noord-Italië. Je strooit 500 gram maïsgries in twee liter kokend gezouten water, roert met een garde tot er geen klontjes meer zijn en laat hem vijftig minuten op het laagste vuur garen. Daarna eet je hem zacht, of laat je hem opstijven en gaat hij in plakken de grillpan in.
In de Veneto, waar Ylenia opgroeide, en rond het Gardameer van Remco staat polenta al eeuwen op tafel waar elders brood of aardappelpuree ligt. Hij gaat als bijgerecht naast stoofvlees van rund of varkensvlees, onder een tomatensaus of bij gebakken groenten met tijm. Je hoeft er weinig voor te kopen: maïsgries, water, zout en een scheut olijfolie. Boter en kaas komen er pas aan het eind bij, als je hem rijker wilt maken.
Het verschil zit in de maling en in de tijd. Grove maïsgries, in Italië bramata, heeft korrels van ongeveer een millimeter en heeft vijftig minuten nodig om zacht te worden. Instantpolenta is voorgekookt en fijn gemalen. Die is in vijf minuten klaar in bouillon, maar wordt eerder papperig en smaakt vlakker. In dit recept maak je de klassieke versie in een pan met dikke bodem. Wat overblijft laat je opstijven in een vorm, en de volgende dag gaan de polentaplakken krokant de grillpan in of bak je ze goudbruin. Wil je hem liever uit de oven, kijk dan bij Krokante polenta uit de oven met rozemarijn. Bij TuinDiner hoort polenta bij de herfst en de winter, bij de gerechten die je met een lepel eet.
Wat heb je nodig voor polenta?
Voor vier personen heb je 500 gram maïsgries nodig op twee liter water, een verhouding van 1 op 4, dus 125 gram per persoon. Kies grove maïsgries met bramata of grossa op het pak. Die geeft een polenta met korrel en de geur van geroosterde maïs. Fijn gemalen maïsmeel wordt gladder, maar smaakt vlakker. Gele maïs is het gewoonst. Witte polenta van de Biancoperla uit de provincie Treviso is fijner en lichter en hoort in de Veneto bij vis. Polenta taragna uit de Valtellina is gemengd met boekweit en wordt grijsbruin.
Zout gaat in het water zodra het kookt: een volle eetlepel, ongeveer 15 gram. Zout je achteraf, dan proef je het bovenop maar niet in de korrel. Boter en Parmigiano Reggiano roer je er pas aan het eind door. Laat je ze weg, dan blijft de polenta veganistisch en lactosevrij. Voor de gegrilde plakken heb je alleen nog een takje rozemarijn en wat olijfolie nodig.


Polenta, zacht en gegrild
Beoordeel dit recept!
Heb je dit gemaakt? Laat weten hoe het smaakte en geef het sterren.
Benodigdheden in je keuken
- 1 pan met dikke bodem, minstens 3 liter
- 1 Garde
- 1 Houten lepel
- 1 Houten plank
- 1 vorm van 20 bij 20 cm
- 1 Grillpan
Ingrediënten
Zachte polenta
- 500 g maïsgries - grof, bramata
- 2 l water
- 1 eetlepel grof zeezout - ongeveer 15 g
- 1 eetlepel olijfolie extra vergine
Om af te maken
- 40 g roomboter - koud, in blokjes
- 60 g Parmigiano Reggiano - fijn geraspt
- zwarte peper - versgemalen
Gegrilde polenta van de rest
- 3 eetlepels olijfolie extra vergine - voor de vorm en de grillpan
- 1 takje rozemarijn - naaldjes fijngehakt
- 1 snufje grof zeezout - om erover te strooien
Instructies
- Breng 2 liter water in een ruime pan met dikke bodem aan de kook op middelhoog vuur. Doe het zout erbij zodra het water kookt. Zo nemen de korrels het zout op tijdens het garen en proef je het straks overal, niet alleen bovenop.2 l water, 1 eetlepel grof zeezout
- Strooi de maïsgries er in een dun straaltje in terwijl je met een garde in één richting blijft roeren. Zo valt elke korrel apart in het water en vormen zich geen klontjes, want een droge klont blijft van binnen rauw.500 g maïsgries
- Roer de olijfolie erdoor en blijf met de garde roeren tot de polenta weer begint te borrelen, na twee tot drie minuten. De olie houdt het oppervlak soepel en voorkomt dat er een dik vel op komt.1 eetlepel olijfolie extra vergine
- Zet het vuur zo laag mogelijk en laat de polenta ongeveer 50 minuten zacht garen, zonder deksel. Roer elke vijf minuten met een houten lepel langs de bodem en de wand, zodat niets aanbrandt en de korrels gelijk zacht worden.
- Proef na 50 minuten een korrel: die moet zacht zijn, zonder harde kern. De polenta is klaar als hij loslaat van de wand en een lepel even rechtop blijft staan. Is hij te dik maar nog korrelig, roer dan een scheut heet water erdoor.
- Haal de pan van het vuur en roer de koude blokjes boter en de helft van de Parmigiano erdoor tot alles glanst. Breng op smaak met versgemalen peper. Doe dit pas nu, want kaas die vijftig minuten meekookt wordt draderig en plakt aan de bodem.40 g roomboter, 60 g Parmigiano Reggiano, zwarte peper
- Stort de polenta op een houten plank of schep hem in voorverwarmde borden en strooi de rest van de kaas erover. Serveer meteen, want na een half uur wordt hij stevig. Houd een derde apart als je de volgende dag wilt grillen.60 g Parmigiano Reggiano
- Vet een vorm van ongeveer 20 bij 20 centimeter in met olijfolie en strijk de overgebleven polenta er twee centimeter dik in uit. Dek af en laat hem minstens twee uur of een nacht in de koelkast opstijven, zodat de plakken heel blijven in de pan.3 eetlepels olijfolie extra vergine
- Stort de polenta uit de vorm en snijd hem in plakken of driehoeken van ongeveer twee centimeter dik. Bestrijk ze aan beide kanten met olijfolie en bestrooi ze met de fijngehakte rozemarijn, die in de hete pan zijn geur afgeeft.3 eetlepels olijfolie extra vergine, 1 takje rozemarijn
- Verhit een grillpan tot hij rookt en leg de plakken erin. Gril ze 3 tot 4 minuten per kant zonder ze te verschuiven, tot ze donkere strepen hebben en vanzelf loslaten. Strooi er grof zout over en serveer ze warm.1 snufje grof zeezout
Notities
Voedingswaarde
Waar komt polenta vandaan?
Pap van gemalen graan is ouder dan Italië zelf. De Romeinen aten puls van spelt, en in de Alpen kookte men polenta van boekweit, gierst of kastanjemeel. Maïs kwam pas in de zestiende eeuw uit Amerika en werd eerst in de Polesine en rond Venetië verbouwd. Hij groeide beter dan graan op de natte vlakte en werd binnen een eeuw het dagelijkse eten van de boeren in de Veneto, Friuli, Lombardije en Piemonte. Die afhankelijkheid had een prijs: wie bijna alleen polenta at, kreeg in de negentiende eeuw pellagra, een tekort aan vitamine B3.
Gekookt werd hij in de paiolo, een koperen ketel boven het vuur, en gestort op een ronde houten plank. Daar sneed men hem met een draad, niet met een mes. De maïs wordt in september en oktober geoogst en gedroogd, en de nieuwe gries ligt in de herfst in de winkel, precies wanneer de stoofgerechten terugkomen waar polenta bij hoort.
Zachte polenta is ook een goede bodem voor ossobuco van kalfsschenkel met merg, het stoofgerecht uit Milaan. In de stad zelf ligt er meestal saffraanrisotto naast, maar de saus van boter, uien en witte wijn trekt net zo goed in een lepel polenta. Strooi de gremolata van citroenschil, peterselie en knoflook over het vlees en de polenta samen.

Zo krijg je polenta romig en zonder klontjes
Klontjes ontstaan in de eerste minuut, als droge gries in één keer in heet water valt. De buitenkant van de klont wordt meteen gel en de binnenkant blijft droog. De rest van het werk is geduld: de korrels moeten water opnemen tot ze zacht zijn, en dat gaat alleen op laag vuur.

- Strooi de gries in een dun straaltje en roer met een garde in één richting. Zo komt elke korrel apart in het water en vormt er zich geen klont.
- Zet het vuur pas laag als het weer borrelt. Daarna mag er af en toe één bel aan de oppervlakte komen, meer niet, anders spat hij en brandt de bodem aan.
- Roer elke vijf minuten met een houten lepel langs de bodem. Een dunne korst op de bodem is normaal. Schraap die niet los, anders krijg je bruine stukjes in de polenta.
- Hij is klaar als hij loslaat van de wand en een lepel even rechtop blijft staan. Wordt hij te dik voordat de korrel zacht is, giet er dan een scheut heet water bij.
Tip van Remco: Wil je niet vijftig minuten bij de pan staan, zet hem dan na het indikken met deksel in een oven van 150 °C. Roer na een half uur één keer door en laat hem nog twintig minuten staan. De bodem brandt zo niet aan.
Varianten en allergenen
Glutenvrije polenta
Maïs bevat geen gluten, dus polenta is van zichzelf glutenvrij. Toch malen veel molens ook tarwe. Wie coeliakie heeft, koopt gries met het glutenvrij-logo op het pak. Gebruik je bouillon in plaats van water, kijk dan ook daar naar het etiket.
Lactosevrije polenta
De basis van water, zout en olijfolie is lactosevrij. Laat de boter weg en roer er aan het eind twee eetlepels extra olijfolie door. Parmigiano Reggiano, de echte Parmezaanse kaas, is na twaalf maanden rijping vrijwel lactosevrij, dus die kan er vaak wel bij.
Vegetarische polenta
Gekookt in water is polenta zelfs veganistisch. Parmigiano Reggiano is dat niet: hij wordt gemaakt met dierlijk stremsel. Neem een harde kaas met vegetarisch stremsel of laat de kaas weg en geef er gebakken paddenstoelen met tijm en knoflook bij.

Welke wijn past erbij?
Polenta zelf is mild, dus kies de wijn bij wat erop ligt. Bij stoofvlees, worst of paddenstoelen past een Valpolicella Classico Superiore uit de heuvels boven Verona, met kers en een frisse zuurgraad. Bij witte polenta met vis of bij de gegrilde plakken met rozemarijn past een Soave Classico van de garganega-druif, uit de heuvels ten oosten van Verona.
Menusuggestie
Begin met Kalfscarpaccio met Ansjovissaus en Wilde Venkel, in 20 minuten klaar.
Daarna Spezzatino alla pusterese: stoofvlees uit Val Pusteria in de Dolomieten met zachte polenta ernaast. Het stoofvlees staat ruim twee uur op het vuur, zodat de polenta in het laatste uur meekookt.
Sluit af met Sbrisolona: de kruimelkoek met amandelen uit Mantua. Die bak je in bijna twee uur en laat je afkoelen, dus maak hem de dag ervoor.
Veelgestelde vragen
Polenta is gemalen maïs en is geel of wit. Griesmeel is gemalen harde tarwe, in Italië semola, en bevat gluten. In Nederland heet maïsgries soms maïsgriesmeel, wat de verwarring groter maakt. Gnocchi alla romana maak je van tarwegriesmeel, deze polenta alleen van maïs. Kijk op het pak naar het woord maïs of mais.
Zachte polenta wordt binnen een half uur stevig. Stort de rest in een ingevette vorm, dek hem af en bewaar hem twee tot drie dagen in de koelkast. In plakken gesneden kun je hem twee tot drie maanden invriezen, met bakpapier ertussen. Laat de plakken in de koelkast ontdooien en grill of bak ze daarna.
Snijd hem in blokjes en doe die met een scheut melk of water in een pan. Verwarm op laag vuur en prak en roer tot het weer een pap is, in ongeveer tien minuten. Hij wordt niet zo glad als vers, maar met een klont boter erdoor komt hij dichtbij. Makkelijker is grillen of bakken in plakken.
Ga je polenta een keer echt koken, met grove gries en vijftig minuten geduld, dan proef je waarom hij in Noord-Italië zo lang het brood verving. Meer recepten uit de Veneto en Lombardije staan op TuinDiner, en wie mee wil eten, vindt de data van onze diners en culinaire reizen naar Italië op de site.




