Zachte polenta net gestort op een houten plank in de Veneto, met maïsgries, roomboter, Parmigiano en rozemarijn

Polenta: het Italiaanse basisrecept, zacht of gegrild

Polenta is de pap van grove maïsgries uit Noord-Italië. Met water, zout en vijftig minuten op laag vuur maak je hem zacht voor bij stoofvlees, en wat overblijft gaat de volgende dag in plakken de grillpan in.

Polenta is een romige maïspap van grof gemalen maïs uit Noord-Italië. Je strooit 500 gram maïsgries in twee liter kokend gezouten water, roert met een garde tot er geen klontjes meer zijn en laat hem vijftig minuten op het laagste vuur garen. Daarna eet je hem zacht, of laat je hem opstijven en gaat hij in plakken de grillpan in.

In de Veneto, waar Ylenia opgroeide, en rond het Gardameer van Remco staat polenta al eeuwen op tafel waar elders brood of aardappelpuree ligt. Hij gaat als bijgerecht naast stoofvlees van rund of varkensvlees, onder een tomatensaus of bij gebakken groenten met tijm. Je hoeft er weinig voor te kopen: maïsgries, water, zout en een scheut olijfolie. Boter en kaas komen er pas aan het eind bij, als je hem rijker wilt maken.

Het verschil zit in de maling en in de tijd. Grove maïsgries, in Italië bramata, heeft korrels van ongeveer een millimeter en heeft vijftig minuten nodig om zacht te worden. Instantpolenta is voorgekookt en fijn gemalen. Die is in vijf minuten klaar in bouillon, maar wordt eerder papperig en smaakt vlakker. In dit recept maak je de klassieke versie in een pan met dikke bodem. Wat overblijft laat je opstijven in een vorm, en de volgende dag gaan de polentaplakken krokant de grillpan in of bak je ze goudbruin. Wil je hem liever uit de oven, kijk dan bij Krokante polenta uit de oven met rozemarijn. Bij TuinDiner hoort polenta bij de herfst en de winter, bij de gerechten die je met een lepel eet.

RusttijdBereidingstijd: 5 minuten
RusttijdKooktijd: 50 minuten
Aantal PersonenVoor: 4 personen
MoeilijkheidsgraadMoeilijkheid: makkelijk
KostenKosten: € 4-6
AllergenenAllergenen: melk

Wat heb je nodig voor polenta?

Voor vier personen heb je 500 gram maïsgries nodig op twee liter water, een verhouding van 1 op 4, dus 125 gram per persoon. Kies grove maïsgries met bramata of grossa op het pak. Die geeft een polenta met korrel en de geur van geroosterde maïs. Fijn gemalen maïsmeel wordt gladder, maar smaakt vlakker. Gele maïs is het gewoonst. Witte polenta van de Biancoperla uit de provincie Treviso is fijner en lichter en hoort in de Veneto bij vis. Polenta taragna uit de Valtellina is gemengd met boekweit en wordt grijsbruin.

Zout gaat in het water zodra het kookt: een volle eetlepel, ongeveer 15 gram. Zout je achteraf, dan proef je het bovenop maar niet in de korrel. Boter en Parmigiano Reggiano roer je er pas aan het eind door. Laat je ze weg, dan blijft de polenta veganistisch en lactosevrij. Voor de gegrilde plakken heb je alleen nog een takje rozemarijn en wat olijfolie nodig.

Ingrediënten voor polenta: grove gele maïsgries, grof zout, olijfolie, roomboter, Parmigiano Reggiano en rozemarijn
Vier ingrediënten voor de basis, de rest maakt hem rijker of krokant.
Zachte polenta net gestort op een houten plank in de Veneto, met maïsgries, roomboter, Parmigiano en rozemarijn

Polenta, zacht en gegrild

Recept van: Remco Borsato
Polenta is een pap van grof gemalen maïs, gekookt in gezouten water tot de korrels zacht zijn en de massa loslaat van de pan. Je strooit 500 gram maïsgries in een dun straaltje in twee liter kokend water en roert met een garde tot er geen klontjes zijn. Daarna gaart hij ongeveer vijftig minuten op het laagste vuur, terwijl je elke vijf minuten langs de bodem roert. Aan het eind gaan er boter en Parmigiano Reggiano door, en je stort hem op een houten plank of schept hem op borden, zacht en dampend naast stoofvlees of paddenstoelen.
Polenta komt uit Noord-Italië, uit de Veneto, Friuli, Lombardije en Piemonte. Lang voordat er maïs was, kookte men daar al pap van boekweit, gierst en kastanjemeel. Maïs kwam in de zestiende eeuw uit Amerika en groeide op de natte vlakte rond Venetië beter dan graan, waarna hij het dagelijkse eten van de boeren werd. Gekookt werd hij in de paiolo, een koperen ketel boven het vuur, en gesneden met een draad. In de Veneto eet men naast gele polenta ook witte, van de Biancoperla uit Treviso, bij vis. Polenta taragna uit de Valtellina is gemengd met boekweit.
Kies grove maïsgries, op het pak bramata of grossa, en geen instantpolenta: die is in vijf minuten klaar maar wordt papperig en smaakt vlakker. De verhouding is 1 op 4, dus 500 gram gries op twee liter water. Wat overblijft stort je twee centimeter dik in een ingevette vorm. Na twee uur in de koelkast is hij stevig genoeg om in plakken te snijden en in de grillpan te leggen, met rozemarijn en olijfolie. Zonder boter en kaas is deze polenta veganistisch, en maïs is van nature glutenvrij. Koop wel gries met het glutenvrij-logo als je coeliakie hebt.

Beoordeel dit recept!

Heb je dit gemaakt? Laat weten hoe het smaakte en geef het sterren.

Nog geen beoordelingen
Voorbereidingstijd 5 minuten
Bereidingstijd 50 minuten
Totale tijd 55 minuten
Gang bijgerecht
Keuken Italiaans
Porties 4 personen
Calorieën 650 kcal

Benodigdheden in je keuken

  • 1 pan met dikke bodem, minstens 3 liter
  • 1 Garde
  • 1 Houten lepel
  • 1 Houten plank
  • 1 vorm van 20 bij 20 cm
  • 1 Grillpan

Ingrediënten
  

Zachte polenta

  • 500 g maïsgries - grof, bramata
  • 2 l water
  • 1 eetlepel grof zeezout - ongeveer 15 g
  • 1 eetlepel olijfolie extra vergine

Om af te maken

  • 40 g roomboter - koud, in blokjes
  • 60 g Parmigiano Reggiano - fijn geraspt
  • zwarte peper - versgemalen

Gegrilde polenta van de rest

  • 3 eetlepels olijfolie extra vergine - voor de vorm en de grillpan
  • 1 takje rozemarijn - naaldjes fijngehakt
  • 1 snufje grof zeezout - om erover te strooien

Instructies
 

  • Breng 2 liter water in een ruime pan met dikke bodem aan de kook op middelhoog vuur. Doe het zout erbij zodra het water kookt. Zo nemen de korrels het zout op tijdens het garen en proef je het straks overal, niet alleen bovenop.
    2 l water, 1 eetlepel grof zeezout
  • Strooi de maïsgries er in een dun straaltje in terwijl je met een garde in één richting blijft roeren. Zo valt elke korrel apart in het water en vormen zich geen klontjes, want een droge klont blijft van binnen rauw.
    500 g maïsgries
  • Roer de olijfolie erdoor en blijf met de garde roeren tot de polenta weer begint te borrelen, na twee tot drie minuten. De olie houdt het oppervlak soepel en voorkomt dat er een dik vel op komt.
    1 eetlepel olijfolie extra vergine
  • Zet het vuur zo laag mogelijk en laat de polenta ongeveer 50 minuten zacht garen, zonder deksel. Roer elke vijf minuten met een houten lepel langs de bodem en de wand, zodat niets aanbrandt en de korrels gelijk zacht worden.
  • Proef na 50 minuten een korrel: die moet zacht zijn, zonder harde kern. De polenta is klaar als hij loslaat van de wand en een lepel even rechtop blijft staan. Is hij te dik maar nog korrelig, roer dan een scheut heet water erdoor.
  • Haal de pan van het vuur en roer de koude blokjes boter en de helft van de Parmigiano erdoor tot alles glanst. Breng op smaak met versgemalen peper. Doe dit pas nu, want kaas die vijftig minuten meekookt wordt draderig en plakt aan de bodem.
    40 g roomboter, 60 g Parmigiano Reggiano, zwarte peper
  • Stort de polenta op een houten plank of schep hem in voorverwarmde borden en strooi de rest van de kaas erover. Serveer meteen, want na een half uur wordt hij stevig. Houd een derde apart als je de volgende dag wilt grillen.
    60 g Parmigiano Reggiano
  • Vet een vorm van ongeveer 20 bij 20 centimeter in met olijfolie en strijk de overgebleven polenta er twee centimeter dik in uit. Dek af en laat hem minstens twee uur of een nacht in de koelkast opstijven, zodat de plakken heel blijven in de pan.
    3 eetlepels olijfolie extra vergine
  • Stort de polenta uit de vorm en snijd hem in plakken of driehoeken van ongeveer twee centimeter dik. Bestrijk ze aan beide kanten met olijfolie en bestrooi ze met de fijngehakte rozemarijn, die in de hete pan zijn geur afgeeft.
    3 eetlepels olijfolie extra vergine, 1 takje rozemarijn
  • Verhit een grillpan tot hij rookt en leg de plakken erin. Gril ze 3 tot 4 minuten per kant zonder ze te verschuiven, tot ze donkere strepen hebben en vanzelf loslaten. Strooi er grof zout over en serveer ze warm.
    1 snufje grof zeezout

Notities

Bewaar overgebleven polenta afgedekt in een ingevette vorm twee tot drie dagen in de koelkast. Vries plakken in met bakpapier ertussen, tot drie maanden, en laat ze in de koelkast ontdooien voordat je ze grilt of bakt. Maak opgesteven polenta weer zacht door blokjes met een scheut melk of water op laag vuur los te roeren. Wil je niet bij de pan staan, zet hem dan na het indikken met deksel 50 minuten in een oven van 150 °C.

Voedingswaarde

Calorieën: 650kcalKoolhydraten: 95gEiwitten: 15gVet: 24gVerzadigd vet: 9gCholesterol: 34mgNatrium: 1650mgKalium: 360mgVezels: 5gSuiker: 1gVitamine A: 640IUCalcium: 185mgIJzer: 2mg
Geschatte prijs voor dit gerecht € 4-6
Trefwoord polenta, polenta maken, polenta recept
Heb je Polenta, zacht en gegrild zelf al gemaakt?Maak er een foto van & tag @TuinDiner of hashtag #tuindinerrecept
Je eigen recept posten op TuinDiner.nl?En maak kans op een plek voor 2 personen in 2026! Klik hier en stuur je recept op!!
Deel Recept
AllergenenAllergenen: melk, door de roomboter en de Parmigiano Reggiano. Laat je die weg, dan bevat deze polenta geen van de veertien allergenen. Maïs is van nature glutenvrij.

Waar komt polenta vandaan?

Pap van gemalen graan is ouder dan Italië zelf. De Romeinen aten puls van spelt, en in de Alpen kookte men polenta van boekweit, gierst of kastanjemeel. Maïs kwam pas in de zestiende eeuw uit Amerika en werd eerst in de Polesine en rond Venetië verbouwd. Hij groeide beter dan graan op de natte vlakte en werd binnen een eeuw het dagelijkse eten van de boeren in de Veneto, Friuli, Lombardije en Piemonte. Die afhankelijkheid had een prijs: wie bijna alleen polenta at, kreeg in de negentiende eeuw pellagra, een tekort aan vitamine B3.

Gekookt werd hij in de paiolo, een koperen ketel boven het vuur, en gestort op een ronde houten plank. Daar sneed men hem met een draad, niet met een mes. De maïs wordt in september en oktober geoogst en gedroogd, en de nieuwe gries ligt in de herfst in de winkel, precies wanneer de stoofgerechten terugkomen waar polenta bij hoort.

Zachte polenta is ook een goede bodem voor ossobuco van kalfsschenkel met merg, het stoofgerecht uit Milaan. In de stad zelf ligt er meestal saffraanrisotto naast, maar de saus van boter, uien en witte wijn trekt net zo goed in een lepel polenta. Strooi de gremolata van citroenschil, peterselie en knoflook over het vlees en de polenta samen.

Seizoenskalender voor polenta: maïs en rozemarijn
Maïs oogst je van augustus tot oktober, rozemarijn pluk je het hele jaar.

Zo krijg je polenta romig en zonder klontjes

Klontjes ontstaan in de eerste minuut, als droge gries in één keer in heet water valt. De buitenkant van de klont wordt meteen gel en de binnenkant blijft droog. De rest van het werk is geduld: de korrels moeten water opnemen tot ze zacht zijn, en dat gaat alleen op laag vuur.

Close-up van zachte polenta met glanzende gele korrels en een smeltend klontje boter op het oppervlak
Na vijftig minuten is de korrel zacht en laat de polenta los van de pan.
  • Strooi de gries in een dun straaltje en roer met een garde in één richting. Zo komt elke korrel apart in het water en vormt er zich geen klont.
  • Zet het vuur pas laag als het weer borrelt. Daarna mag er af en toe één bel aan de oppervlakte komen, meer niet, anders spat hij en brandt de bodem aan.
  • Roer elke vijf minuten met een houten lepel langs de bodem. Een dunne korst op de bodem is normaal. Schraap die niet los, anders krijg je bruine stukjes in de polenta.
  • Hij is klaar als hij loslaat van de wand en een lepel even rechtop blijft staan. Wordt hij te dik voordat de korrel zacht is, giet er dan een scheut heet water bij.

Tip van Remco: Wil je niet vijftig minuten bij de pan staan, zet hem dan na het indikken met deksel in een oven van 150 °C. Roer na een half uur één keer door en laat hem nog twintig minuten staan. De bodem brandt zo niet aan.

Varianten en allergenen

Glutenvrije polenta

Maïs bevat geen gluten, dus polenta is van zichzelf glutenvrij. Toch malen veel molens ook tarwe. Wie coeliakie heeft, koopt gries met het glutenvrij-logo op het pak. Gebruik je bouillon in plaats van water, kijk dan ook daar naar het etiket.

Lactosevrije polenta

De basis van water, zout en olijfolie is lactosevrij. Laat de boter weg en roer er aan het eind twee eetlepels extra olijfolie door. Parmigiano Reggiano, de echte Parmezaanse kaas, is na twaalf maanden rijping vrijwel lactosevrij, dus die kan er vaak wel bij.

Vegetarische polenta

Gekookt in water is polenta zelfs veganistisch. Parmigiano Reggiano is dat niet: hij wordt gemaakt met dierlijk stremsel. Neem een harde kaas met vegetarisch stremsel of laat de kaas weg en geef er gebakken paddenstoelen met tijm en knoflook bij.

Handen van de kok strooien kaas over polenta op een houten plank, bij het raam met uitzicht op de Veneto
Gestort op de plank zet je hem midden op tafel en schept iedereen zelf op.

Welke wijn past erbij?

Polenta zelf is mild, dus kies de wijn bij wat erop ligt. Bij stoofvlees, worst of paddenstoelen past een Valpolicella Classico Superiore uit de heuvels boven Verona, met kers en een frisse zuurgraad. Bij witte polenta met vis of bij de gegrilde plakken met rozemarijn past een Soave Classico van de garganega-druif, uit de heuvels ten oosten van Verona.

Begin met Kalfscarpaccio met Ansjovissaus en Wilde Venkel, in 20 minuten klaar.

Daarna Spezzatino alla pusterese: stoofvlees uit Val Pusteria in de Dolomieten met zachte polenta ernaast. Het stoofvlees staat ruim twee uur op het vuur, zodat de polenta in het laatste uur meekookt.

Sluit af met Sbrisolona: de kruimelkoek met amandelen uit Mantua. Die bak je in bijna twee uur en laat je afkoelen, dus maak hem de dag ervoor.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen polenta en griesmeel?

Polenta is gemalen maïs en is geel of wit. Griesmeel is gemalen harde tarwe, in Italië semola, en bevat gluten. In Nederland heet maïsgries soms maïsgriesmeel, wat de verwarring groter maakt. Gnocchi alla romana maak je van tarwegriesmeel, deze polenta alleen van maïs. Kijk op het pak naar het woord maïs of mais.

Zachte polenta wordt binnen een half uur stevig. Stort de rest in een ingevette vorm, dek hem af en bewaar hem twee tot drie dagen in de koelkast. In plakken gesneden kun je hem twee tot drie maanden invriezen, met bakpapier ertussen. Laat de plakken in de koelkast ontdooien en grill of bak ze daarna.

Snijd hem in blokjes en doe die met een scheut melk of water in een pan. Verwarm op laag vuur en prak en roer tot het weer een pap is, in ongeveer tien minuten. Hij wordt niet zo glad als vers, maar met een klont boter erdoor komt hij dichtbij. Makkelijker is grillen of bakken in plakken.

Ga je polenta een keer echt koken, met grove gries en vijftig minuten geduld, dan proef je waarom hij in Noord-Italië zo lang het brood verving. Meer recepten uit de Veneto en Lombardije staan op TuinDiner, en wie mee wil eten, vindt de data van onze diners en culinaire reizen naar Italië op de site.

Deel dit artikel of recept met je vrienden!
Remco Borsato
Remco Borsato

Remco Borsato is Italiaanse kok uit Heiloo. Hij groeide op in Garda, aan het Gardameer, en leerde koken van zijn vader en van hele goede koks, zoals zijn tante Marjon uit Italië. Samen met zijn vrouw Ylenia, docente Italiaans, organiseert hij ieder jaar vast 40 TuinDiners & 12 WinterDiners, en daarnaast kookworkshops en culinaire reizen naar Italië. Op tuindiner.nl delen zij Italiaanse recepten, familierecepten en verhalen over de Italiaanse eetcultuur, met veel aandacht voor Italiaanse producten en wijnen.

Artikelen: 1108